pl en
en
Religions of the World: Cultural Determinants
Course description sheet

Basic information

Field of study
Cultural Studies
Major
-
Organisational unit
Faculty of Humanities
Study level
First-cycle studies
Form of study
Full-time studies
Profile
General academic
Didactic cycle
2025/2026
Course code
HKLTS.I10.02572.25
Lecture languages
Polish
Mandatoriness
Obligatory
Block
Core Modules
Course related to scientific research
Yes
Course coordinator
Zbigniew Pasek
Lecturer
Zbigniew Pasek
Period
Semester 5
Method of verification of the learning outcomes
Exam
Activities and hours
Lectures: 30
Number of ECTS credits
3

Goals

C1 Zapoznanie studentów z: 1/ religią jako elementem kultury, 2/ zasadami wiary głównych systemów religijnych współczesnego świata (także z wierzeniami archaicznymi, jak szamanizm), 3/ wybranymi współczesnymi ruchami religijnymi i nurtami duchowości.
C2 Zapoznanie uczestników z interpretacjami zjawisk religijnych jako zjawisk kulturowych.

Course's learning outcomes

Code Outcomes in terms of Learning outcomes prescribed to a field of study Methods of verification
Knowledge – Student knows and understands:
W1 Uczestnicy kursu zdobędą wiedzę o zróżnicowaniu religijnym współczesnego świata, poznają zasady wiary najważniejszych religii świata i współczesnych ruchów religijnych. KLT1A_W24 Examination
W2 Uczestnicy kursu nabywają wiedzę o tak ważnym komponencie kultury jakim jest religia. Poznają historię i dziedziny religioznawstwa jako tej dziedziny współczesnej humanistyki, która zajmuje się wszechstronnym opisem życia religijnego. KLT1A_W01, KLT1A_W03 Examination
Skills – Student can:
U1 Uczestnicy kursu nabywają umiejętności odróżniania przekonań religijnych różnych religii. Potrafią rozpoznawać ich symbolikę religijną. Uczą się odpowiednich zachowań w różnych kontekstach kulturowych. KLT1A_U21 Examination
Social competences – Student is ready to:
K1 Kurs jako całość wyrabia postawy tolerancyjne poprzez zrozumienie wielości postaw religijnych i różnorodności uwarunkowań kulturowych samego zjawiska religii. KLT1A_K08 Activity during classes, Examination

Student workload

Activity form Average amount of hours* needed to complete each activity form
Lectures 30
Preparation for classes 21
Realization of independently performed tasks 20
Examination or final test/colloquium 2
Contact hours 4
Student workload
Hours
77
Workload involving teacher
Hours
30

* hour means 45 minutes

Program content

No. Program content Course's learning outcomes Activities
1.

1. Wiedza o religiach - religioznawstwo
Zapomniana tradycja Rzeczpospolitej wielu religii. Wiedza o „innych” a tolerancja religijna. Klasycy badań nad religią i religiami: R.Otto, W.James, M.Eliade, N.C.Smith i in. Wielość metod badawczych.
2. Wokół terminologii: religia, religijność, sacrum, numinosum, duchowość; Dziedziny refleksji naukowej o religiach: historia religii, fenomenologia religii, socjologia religii, psychologia religii, geografia religii, politologia religii i in.. Nauki pomocnicze i nowe nurty badań: archeoastronomia, neurobiologia, kognitywistyka, narzędzia humanistyki cyfrowej.
3. Geneza wierzeń religijnych; szamanizm i religie ludów niepiśmiennych i ich związek z kulturą paleolitu; konsekwencje tzw. rewolucji neolitycznej.
4. Hinduizm. Święte księgi hinduizmu - wedy, Upaniszady; panteon i atrybuty bogów, reinkarnacja i prawo karmiczne; nurty współczesnego hinduizmu: wisznuizm i sziwaizm, sakralizacja systemu społecznego dawnych Indii, rytuały hinduizmu, neohinduizm w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej.
5. Buddyzm. Założyciel buddyzmu, święte księgi, „Cztery szlachetne prawdy”; „Ośmioraka ścieżka”; buddyjska interpretacja prawa karmicznego i koncepcji reinkarnacyjnych; bodhisattwa; Sangha i Dharma; monastycyzm buddyjski; siunjata; nurty buddyzmu: hinajana, mahajana, buddyzm tybetański (lamaizm); buddyzm chiński i buddyzm zen. Buddyzm w kulturze zachodniej - kulturowe przyczyny rozwoju i atrakcyjności; buddyjskie idee poza buddyzmem (poza kontekstem religijnym).
6. Konfucjanizm i taoizm. Konfucjusz - poglądy pisma i poglądy; konfucjanizm jako religia etyki społecznej odpowiedzialności, jako religia cesarskich Chin i systemu władzy; Lao-tsy twórca taoizmu; Daodejing; kluczowe terminy: tao, wu-wei; kosmologia oraz in i jang; taoizm magiczny i filozoficzny, taoizm na Zachodzie; recepcja w kulturze popularnej.
7. Judaizm. Kształtowanie się historyczne ksiąg świętych judaizmu, Tora, Stary Testament, Talmud; Zasady wiary i praktyka religijna; Synagoga – symbolika; Nurty judaizmu. Żydowska koncepcja czasu i jej konsekwencje kulturowe; Gnoza i jej współczesne nurty - wpływ na zachodnią ezoterykę.
8. Islam. Postać założyciela; Koran, pięć filarów islamu; główne nurty islamu: sunna i szyizm; islam współczesny - geneza postaw konfrontacyjnych i koegzystencji z Zachodem.
9. Geneza i różnicowanie się kulturowe chrześcijaństwa w I tysiącleciu. Główne różnice trzech nurtów chrześcijaństwa: prawosławia, katolicyzmu i protestantyzmu; Kulturowe tło narodzin Kościołów Wschodnich (koptyjskiego, asyryjskiego nurtu). Prawosławie - geneza wschodniego chrześcijaństwa, wpływ kultury bizantyńskiej. Główne różnice chrześcijańskich praktyk religijnych Wschodu i Zachodu; Monastycyzm wschodni; Instytucja autokefalii; Symbolika ikony.
10. Protestantyzm; postać Marcina Lutra; zróżnicowanie nurtów reformacji; luteranizm, Kościoły reformowane, radykalna reformacja i Kościół Anglikański; Omówienie zasad wiary baptyzmu i metodyzmu; anglosaskie i niemieckie ruchy przebudzeniowe; ruch zielonoświątkowy. Wkład protestantyzmu w rozwój kultury zachodniej.
11. Nowe ruchy religijne. Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny, Kościół Zjednoczeniowy; Ruch raeliański; ruchy neopogańskie; Religie w napięciu z współczesnym prawodawstwem Zachodu. Nowe religie jako znak zmiany paradygmatu kulturowego (analiza przemian wartości i nowego języka o "pytaniach ostatecznej troski").
12. Współczesny ezoteryzm, okultyzm i ruchy satanistyczne - "wiedza odrzucona" czy alternatywny nurt kultury Zachodu. Nowe religie jako ruchy kontestacji i "oporu".
13. Duchowość; definicje i nakreślenie obszaru badawczego; zjawiska niereligijne w funkcjach religijnych; pogranicza religijności we współczesnej kulturze Zachodu.
14. Religie i Kościoły w Polsce współczesnej; likwidacja tradycji wieloreligijnej Rzeczpospolitej; ewolucja obrazu "innowiercy" w kulturze polskiej.
15. Statystyka religii światowych; Problematyka ruchu ekumenicznego i uwarunkowania dialogu międzyreligijnego - uwarunkowania kulturowe.

W1, W2, U1, K1 Lectures

Extended information/Additional elements

Teaching methods and techniques :

Work with source text, Discussion, E-learning, Case study, Lecture

Activities Methods of verification Credit conditions
Lectures Activity during classes, Examination Zdanie egzaminu ustnego. Możliwy po akceptacji roku egzamin etapowy.

Rules of participation in given classes, indicating whether student presence at the lecture is obligatory

Lectures: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.

Literature

Obligatory
  1. G. van der Leeuw, Fenomenologia religii, Warszawa 1997 (lub)
  2. G.Windengren, Fenomenologia religii, Kraków 2008 (lub)
  3. M. Eliade, Traktat o historii religii, Warszawa 2000
  4. G.Lanczkowski, Wprowadzenie do religioznawstwa, Warszawa 1986 (lub)
  5. J.Waardenburg, Religia i religie. Systematyczne wprowadzenie do religioznawstwa, przeł. A.Bronk, Warszawa 1991
  6. A.Bronk, Nauka wobec religii, Lublin 1996
  7. M.Eliade, I.P.Couliano, Słownik religii, różne wydania lub znacznie obbszerniejszy
  8. Encyklopedia religii świata, oprac. F.Lenoir, Y.Tardan-Masquelier, Warszawa 2002, t.1-2.
  9. F.Konig, H.Waldenfels (red.), Leksykon religii, Warszawa 1997.
  10. W.Burkert, Stwarzanie świętości. Ślady biologii we wczesnych wierzeniach religijnych, Kraków 2006
  11. A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001
  12. Th. Luckmann Niewidzialna religia. Problem religii we współczesnym świecie, Kraków 1996
  13. D.M. Wulff , Psychologia religii klasyczna i współczesna, Warszawa 1999
  14. H.Grzymała-Moszczyńska, Religia a kultura. Wybrane zagadnienia psychologii religii, Kraków 2004
  15. R.R.Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, Kraków 2007
  16. S.Atran, Ewolucyjny krajobraz religii, Kraków 2013
  17. G.Kapel, Zemsta Boga. Religijna rekonkwista świata, Warszawa 2010
  18. D. Motak, Nowoczesność i fundamentalizm, Kraków 2002
  19. Literatura internetowa:
  20. Encyclopedia of Religion and Society
  21. http://hirr.hartsem.edu/ency/
  22. Religious Worlds
  23. http://www.religiousworlds.com/
  24. The Internet Sacred Text Archive
  25. http://www.sacred-texts.com/index.htm
  26. Believe Religious Information Source
  27. http://www.mb-soft.com/believe/

Scientific research and publications

Publications
  1. Zbigniew Pasek, Wyznania religijne w Polsce w latach 2019-2021 (współautorzy: P.Ciecieląg, A.Góralczyk, G.Gudaszewski), GUS, Warszawa 2022
  2. Bogowie, demony, herosi. Leksykon, red. Z.Pasek, Kraków 1996, ss. 452.
  3. Miejsca Święte. Leksykon, red. Z.Pasek, Kraków 1997, ss. 284.
  4. Słownik religii, red. Z.Pasek i E.Przybył-Sadowska, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2010, s.496.
  5. Kolana zginaj tylko przed Panem. Wkład protestantyzmu w kulturę Zachodu, red. Z.Pasek, Kraków 2017.
  6. State and Local Government Policies towards New Religious Movements in Poland, 1989-2004, w: Religions Churches and Religiosity in Post-Communist Europe, ed.I.Borowik, Kraków 2006, s.181-191.
  7. Z.Pasek, Neopogaństwo w Polsce a duchowość New Age, w: “Państwo i Społeczeństwo”, 2008, nr 4, s. 203-211.
  8. Z.Pasek, Wyznania protestanckie w Polsce współczesnej. Wraz z wykazem w układzie działowym, w: 500 lat reformacji w Polsce, GUS, red. P.Ciecieląg, E.Jóźwiak, A.Godfrejów-Tarnogórska, Warszawa 2017, s. 201- 209