Akademia Górniczo-Hutnicza logotyp
pl en
en
Contemporary Concepts of Cultural Anthropology
Course description sheet

Basic information

Field of study
Cultural Studies
Major
New Technologies in Culture Design
Organisational unit
Faculty of Humanities
Study level
Second-cycle studies
Form of study
Full-time studies
Profile
General academic
Didactic cycle
2025/2026
Course code
HKLTTIS.II1.04453.25
Lecture languages
Polish
Mandatoriness
Obligatory
Block
Major Modules
Course related to scientific research
Yes
Course coordinator
Katarzyna Skowronek
Lecturer
Katarzyna Skowronek, Joanna Mientus
Period
Semester 1
Method of verification of the learning outcomes
Exam
Activities and hours
Lectures: 14
Auditorium classes: 14
Number of ECTS credits
3

Goals

C1 Zapoznanie studentów ze współczesnymi koncepcjami antropologii dotyczącymi kultury/kultur w zestawieniu z koncepcjami antropologii klasycznej.
C2 Przekazanie wiedzy na temat rozwoju teorii kultury/kultur, szczególnie tych współczesnych.
C3 Uświadomienie dylematów i problemów związanych ze współczesnymi badaniami antropologicznymi.

Course's learning outcomes

Code Outcomes in terms of Learning outcomes prescribed to a field of study Methods of verification
Knowledge – Student knows and understands:
W1 Wszechstronnie zna główne kierunki rozwoju współczesnej antropologii, rozumie historyczny charakter kształtowania się antropologii. Potrafi wskazać na najważniejsze i najnowsze osiągnięcia współczesnej antropologii. KLT2A_W06, KLT2A_W08, KLT2A_W09 Participation in a discussion, Test, Examination, Report
W2 Posiada poszerzoną wiedzę o typach więzi społecznych, ich genezie, zmienności, zróżnicowanych funkcjach oraz kulturowych odniesieniach w perspektywie antropologicznej. KLT2A_W15 Activity during classes, Examination
W3 Zna znaczenie refleksji antropologicznej i jej wpływ na kształt obecnej kultury i przemiany, jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu. KLT2A_W11, KLT2A_W21 Activity during classes, Participation in a discussion, Test, Examination, Report
W4 Zna i rozumie metody analizy i interpretacji artefaktów kulturowych używane we współczesnych teoriach antropologicznych. KLT2A_W07, KLT2A_W17 Participation in a discussion, Test, Examination, Report
Skills – Student can:
U1 Analizuje złożone współczesne teksty z antropologiczne, identyfikuje ich paradygmaty. Rekonstruuje i konstruuje różnego rodzaju argumentacje w tekstach z zakresu współczesnej antropologii, odwołując się do złożonych przesłanek normatywnych danego stanowiska lub do założeń światopoglądowych bądź do tradycji kulturowych. KLT2A_U03, KLT2A_U10, KLT2A_U21, KLT2A_U23 Activity during classes, Participation in a discussion, Test, Report
U2 W analizie zjawisk społecznych i kulturowych uwzględnia odmienne ich postrzeganie przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur. Wieloaspektowo interpretuje zjawiska charakterystyczne dla świata wielokulturowego w kontekście przemian społeczeństw nowoczesnych i ponowoczesnych. KLT2A_U20 Activity during classes, Participation in a discussion, Test, Examination
U3 Potrafi w sposób zaawansowany wyszukiwać, selekcjonować i umiejętnie wykorzystywać dostępne źródła dla przygotwania interpretacji fenomenów współczesnej kultury. KLT2A_U15 Activity during classes, Execution of exercises
Social competences – Student is ready to:
K1 Ma świadomość znaczenia refleksji antropologicznej dla rozumienia procesów i przemian zachodzący we współczesnych społeczeństwach. Ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy, świata. KLT2A_K09 Activity during classes, Participation in a discussion
K2 Interpretuje nowe idee z zakresu antropologii współczesności i potrafi nad nimi prowadzić wieloaspektową dyskusję. Rozumie problematykę etyczną związaną z antropologią. KLT2A_K03, KLT2A_K07 Participation in a discussion, Test, Report

Student workload

Activity form Average amount of hours* needed to complete each activity form
Lectures 14
Auditorium classes 14
Preparation for classes 10
Realization of independently performed tasks 25
Examination or final test/colloquium 2
Contact hours 5
Preparation of project, presentation, essay, report 15
Student workload
Hours
85
Workload involving teacher
Hours
28

* hour means 45 minutes

Program content

No. Program content Course's learning outcomes Activities
1.

Teksty omawiane na ćwiczeniach stanowią uzupełnienie węzłowych zagadnień poruszanych na wykładach.
Znajomość tekstów, aktywny udział w zajęciach, przygotowanie i zaprezentowanie jednego z tekstów (prezentacja multimedialna) oraz kolokwium zaliczeniowe są podstawą zaliczenia ćwiczeń.


Swój-obcy:


Conrad Jack, Człowiek, rasa, kultura, PWN, Warszawa 1971. Rozdziały: Rasa – fakty i mity, Etnocentryzm, Systemy symboli, Niektóre gesty symboliczne.


Schafft Gretchen E., Od rasizmu do ludobójstwa. Antropologia w Trzeciej Rzeszy, Kraków 2006. Rozdział: Rasa i rasizm.

Aronson Eliot, Aronson Joshua, Człowiek istota społeczna, wyd. 12 zm., PWN, Warszawa 2012. Rozdziały: Agresja u człowieka, Uprzedzenia, Sympatia, miłość i wrażliwość interpersonalna.


Uprzedzenia:


Harris Marvin, Krowy, świnie, wojny i czarownice. Zagadki kultury, PIW, Warszawa 1985. Rozdz. Matka krowa, Miłośnicy i przeciwnicy świń.


Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej, pod red. J. Stewarta, wyd. 4, PWN, Warszawa 2005.


Nęcki Zbigniew, Komunikacja międzyludzka, Kraków 2000.


Antropologia refleksyjna:


Hastrup Kristen, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008.


Kuligowski Waldemar, Antropologia współczesności. Wiele światów, jedno miejsce, Kraków 2007.


Historia i pamięć:


Le Goff Jacques, Historia i pamięć, Warszawa 2007. Rozdziały: Pamięć, Historia.


Assmann, Jan, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, wyd. 2, Warszawa 2020. Rozdziały: Kultura pamięci, Kultura pisma, Tożsamość kulturowa i wyobraźnia polityczna.


Assmann Aleida, Między historią a pamięcią. Antologia, Warszawa 2021.


 


Kultura biedy:


Lister Ruth, Bieda, Warszawa 2007.


Miejsca nie-miejsca:


Inne przestrzenie, inne miejsca: mapy i terytoria, wybór i red. Dariusz Czaja, Wołowiec 2013.


Bonett Alastair, Poza mapą, Warszawa 2015.

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Auditorium classes
2.

Głównym celem wykładów jest przedstawienie współczesnych nurtów w antropologii społeczno-kulturowej, zwłaszcza tych identyfikowanych z postmodernizmem i poststrukturalizmem. Rozważaniom poddane zostaną główne założenia tych kierunków, przede wszystkim epistemologiczne oraz metodologiczne. Analizowane będą źródła, różnice oraz „miejsca wspólne” postmodernizmu w antropologii z koncepcjami klasycznymi (np. funkcjonalizmem i strukturalizmem). Podjęta zostanie również próba rekonstrukcji najważniejszych idei i pojęć w
myśli współczesnej antropologii, takich jak podmiotowość, refleksyjność, Inny/Obcy, tekstowość, nowa lokalność, wiedza lokalna, pamięć, różnica etc.
Problematyka wykładów:
1-2. Wprowadzenie do antropologii współczesnej. Antropologia jako nauka. Przypomnienie wiedzy dotyczącej klasycznych nurtów i kierunków antropologicznych (m.in. nurt funkcjonalistyczny, szkoła E. Sapira, strukturalizm głęboki). Główne idee antropologii, sposoby myślenia antropologicznego i metody antropologii. Interpretacja antropologiczna. Uniwersalność a relatywizm.


3. Współczesny antropolog – znaki szczególne. Podmiotowość w nowych ujęciach antropologicznych. Tożsamość, refleksyjność, krytyka kultury. Esencjalizm i antyesencjalizm. Krytyka klasycznych modeli: relacja wiedzy i władzy, eurocentryzm, utopijna obiektywność antropologii. Zwrot refleksyjny w antropologii. Antropologia postmodernistyczna.


4.-6. "Nowe" paradygmaty w  antropologii.  Etniczność i wielokulturowość. Spotkanie z Innym(i). Pojęcie etniczności i wielokulturowości w antropologii postmodernistycznej. Różnica i wykluczenie. Globalizacja, glokalizacja a zmiany w antropologii. Tożsamości narodowe a wspólnota wyobrażona. Tożsamości hybrydowe. Nowa mobilność. Ruch jako norma. Współczesna antropologia ciała. Zwrot sensoryczny. Emocje w kulturze. Zwrot afektywny. Antropologia feministyczna i queerowa. Antropologia codzienności. Antropologia w dobie technologii. Społeczeństwa cyfrowe i relacje postludzkie. Etnografia cyfrowa. Posthumanizm.


7. Kolonializm. Neokolonializm. Postkolonializm. Studia zależnościowe. Nowa antropologia wobec dziedzictwa kolonializmu. Krytyka "rasy" w nowej antropologii. Postrasowość i ''ślepota na kolor"

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Lectures

Extended information/Additional elements

Teaching methods and techniques :

Lecture, Case study, Lectures, Discussion, E-learning, Work with source text

Activities Methods of verification Credit conditions
Lectures Activity during classes, Participation in a discussion, Execution of exercises, Test, Examination, Report
Audit. classes Activity during classes, Participation in a discussion, Execution of exercises, Test, Examination, Report

Rules of participation in given classes, indicating whether student presence at the lecture is obligatory

Lectures: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego. Auditorium classes: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.

Literature

Obligatory
  1. Literatura obowiązkowa do egzaminu:
  2. W. J. Burszta, Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań 1998, rozdział 1. i 7.
  3. J. D. Eller, Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, Kraków 2012, rozdział 1. i 2.
  4. E. Krawczak, Antropologia kulturowa, Lublin 2007, Rozdział I i VIII
  5. M. Buchowski i M. Kempny, „Czy istnieje antropologia postmodernistyczna?”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: 1999, s. 9-28.
  6. Literatura zalecana :
  7. Bauman, Z. 2007. Płynne czasy. Życie w epoce niepewności. Warszawa.
  8. Bauman, Z. 2011. Kultura w płynnej nowoczesności. Warszawa.
  9. Benedyktowicz Z., Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków 2000.
  10. Clifford J., „O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski”, w: Ryszard Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków, 1997, s. 236-268.
  11. Engelton, T. 1998. Iluzje postmodernizmu. Warszawa.
  12. Gellner, E. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa.
  13. Geertz C. 2003. Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne. Kraków: Universitas. s. 33-57.
  14. Geertz C., 2000. Dzieło i życie. Warszawa: KR.
  15. Geertz C., 2003b. „Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury”, w: Kempny i Nowicka (red.) 2003, s. 35-58.
  16. Geertz C., 2005. Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Kraków: UJ.
  17. Geertz C., 2005. Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Kraków: UJ.
  18. Hastrup, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008.
  19. Kempny M. i Nowicka E. (red.). Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: WN PWN. s. 139-179.
  20. Kuligowski W. K., Antropologia współczesności. Wiele światów, jedno miejsce, Kraków 2007.
  21. Kuligowski, W. Antropologia refleksyjna. O rzeczywistości tekstu, Poznań 2001.
  22. Kempny M., 1994. Antropologia bez dogmatów — teoria społeczna bez iluzji. Warszawa: IFiS PAN, s. 144-175.
  23. Lubaś M. 2003. Rozum i etnografia. Przyczyek do krytyki antropologii postmodernistycznej. Kraków: NOMOS.
  24. Nycz R. (red.). 1998. Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków.
  25. Tyler S. A. 1999. „Przed-się-wzięcie postmodernistyczne”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 67-87.
  26. *Ćwiczenia audytoryjne:*
  27. Appadurai, A. 1999. O właściwe miejsce w hierarchii, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s. 228-244.
  28. Burszta, W. 2008. Świat jako więzienie kultury. Pomyślenia. Warszawa, s. 43-72.
  29. Burszta, W. J, K. Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa,s. 17-35, s. 37-57.
  30. Clifford, J. 1996. O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski, W: Nycz, R. (red.),Postmodernizm: Antologia przekładów. Kraków, s. 214-236.
  31. Clifford, J. 1999. O autorytecie etnograficznym, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s.123-159.
  32. Geertz, C. 1999. Anty anty-relatywizm, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 39-63.
  33. Geertz, C. 2000. Dzieło i życie. Warszawa, s. 9-41.
  34. Gellner, E. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa 1997, s. 57-124.
  35. Hanson, A. 1999. Kreowanie Maorysa: wynalazek kultury i jego logika, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 183-201.
  36. Harris, M. 2007. Krowy, świnie, wojny i czarownice. Zagadki kultury, Katowice, s. 131-198.
  37. Pool, R. Etnografia postmodernistyczna, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 247-267.
  38. Rabinov, P. 1999. Wyobrażenia są faktami społecznymi: modernizm i postmodernizm w antropologii, , W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 88-122.
  39. Ramos, A. R. 1999. Rozmyślając o Yanomami: wyobrażenia etnograficzne a pogoń za egzotyką, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 203-227.
  40. Mbembe A. 2018. Polityka wrogości, tłum. U. Kropowiec, Wydawnictwo Karakter.
Optional
  1. Burszta, W. J, K. Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa,s. 17-35, s. 37-57.

Scientific research and publications

Research
  1. Katarzyna Skowronek, Udział w grancie naukowym: Programy alternatywnej duchowości na Śląsku Cieszyńskim od końca XIX wieku do lat 70. XX wieku
Publications
  1. Katarzyna SKOWRONEK, Dyskurs a zwrot kulturowy (cultural turn) —// W: Lingwistyczne badania nad dyskursem : kompendium / red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka. — Kraków : UNIVERSITAS, 2024.
  2. Katarzyna Skowronek, Mariusz Rutkowski, Linguistic construction of female identity in Polish political discourse / // Lege Artis [Dokument elektroniczny]. — Czasopismo elektroniczne ; — 2020 — vol. 5 no. 2, s. 263–300.
  3. Katarzyna SKOWRONEK, Clifford Geertz w onomastyce? : refleksje na marginesie lektury monografii Artura Rejtera „Nazwy własne w kon/tekstach kultury” // Onomastica ; — 2019 — R. 63, s. 315–322.
  4. Katarzyna SKOWRONEK, Kategoria Obcego w oficjalnym dyskursie Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce W: Obcy/Inny : propozycje aplikacji pojęciowych / red. nauk. Małgorzata Karwatowska, Robert Litwiński, Adam Siwiec. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018.
  5. Katarzyna SKOWRONEK, Turysta i konsumowanie : „Kulinarny Kraków” - w perspektywie onomastyczno-kulturoznawczej , W: Z nazwą w świat : filologiczna podróż z profesor Ireną Sarnowską-Giefing / pod red. Magdaleny Graf, Wojciecha Hofmańskiego, Pawła Grafa. — Poznań : Instytut Naukowo-Wydawniczy MAIUSCULA s 2018. S. 297–[313].
  6. Katarzyna SKOWRONEK , Czy onomastyka jest kobietą? : na marginesie lektur antropologicznych i onomastycznych, Onomastica ; ISSN 0078-4648. — 2016 — R. 60, s. 411–421. — Bibliogr. s. 420–421, Summ.
  7. Katarzyna SKOWRONEK, (2019) „Antropologia feministyczna i historia kobiet a onomastyka – miejsca wspólne (na przykładzie chrześcijańskich imion żeńskich obecnych w nazwach miejscowych)”, ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LINGUISTICA, (14), s. 218–234.