Akademia Górniczo-Hutnicza logotyp
pl en
pl
Współczesne koncepcje antropologii kultury
Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów
Kulturoznawstwo
Specjalność
Nowe technologie w projektowaniu kultury
Jednostka organizacyjna
Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia
Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów
Stacjonarne
Profil studiów
Ogólnoakademicki
Cykl dydaktyczny
2025/2026
Kod przedmiotu
HKLTTIS.II1.04453.25
Języki wykładowe
polski
Obligatoryjność
Obowiązkowy
Blok zajęciowy
Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi
Tak
Koordynator przedmiotu
Katarzyna Skowronek
Prowadzący zajęcia
Katarzyna Skowronek, Joanna Mientus
Okres
Semestr 1
Forma zaliczenia
Egzamin
Forma prowadzenia i godziny zajęć
Wykład: 14
Ćwiczenia audytoryjne: 14
Liczba punktów ECTS
3

Cele kształcenia dla przedmiotu

C1 Zapoznanie studentów ze współczesnymi koncepcjami antropologii dotyczącymi kultury/kultur w zestawieniu z koncepcjami antropologii klasycznej.
C2 Przekazanie wiedzy na temat rozwoju teorii kultury/kultur, szczególnie tych współczesnych.
C3 Uświadomienie dylematów i problemów związanych ze współczesnymi badaniami antropologicznymi.

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod Efekty w zakresie Kierunkowe efekty uczenia się Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1 Wszechstronnie zna główne kierunki rozwoju współczesnej antropologii, rozumie historyczny charakter kształtowania się antropologii. Potrafi wskazać na najważniejsze i najnowsze osiągnięcia współczesnej antropologii. KLT2A_W06, KLT2A_W08, KLT2A_W09 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
W2 Posiada poszerzoną wiedzę o typach więzi społecznych, ich genezie, zmienności, zróżnicowanych funkcjach oraz kulturowych odniesieniach w perspektywie antropologicznej. KLT2A_W15 Aktywność na zajęciach, Egzamin
W3 Zna znaczenie refleksji antropologicznej i jej wpływ na kształt obecnej kultury i przemiany, jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu. KLT2A_W11, KLT2A_W21 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
W4 Zna i rozumie metody analizy i interpretacji artefaktów kulturowych używane we współczesnych teoriach antropologicznych. KLT2A_W07, KLT2A_W17 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
Umiejętności – Student potrafi:
U1 Analizuje złożone współczesne teksty z antropologiczne, identyfikuje ich paradygmaty. Rekonstruuje i konstruuje różnego rodzaju argumentacje w tekstach z zakresu współczesnej antropologii, odwołując się do złożonych przesłanek normatywnych danego stanowiska lub do założeń światopoglądowych bądź do tradycji kulturowych. KLT2A_U03, KLT2A_U10, KLT2A_U21, KLT2A_U23 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie
U2 W analizie zjawisk społecznych i kulturowych uwzględnia odmienne ich postrzeganie przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur. Wieloaspektowo interpretuje zjawiska charakterystyczne dla świata wielokulturowego w kontekście przemian społeczeństw nowoczesnych i ponowoczesnych. KLT2A_U20 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin
U3 Potrafi w sposób zaawansowany wyszukiwać, selekcjonować i umiejętnie wykorzystywać dostępne źródła dla przygotwania interpretacji fenomenów współczesnej kultury. KLT2A_U15 Aktywność na zajęciach, Wykonanie ćwiczeń
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1 Ma świadomość znaczenia refleksji antropologicznej dla rozumienia procesów i przemian zachodzący we współczesnych społeczeństwach. Ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy, świata. KLT2A_K09 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji
K2 Interpretuje nowe idee z zakresu antropologii współczesności i potrafi nad nimi prowadzić wieloaspektową dyskusję. Rozumie problematykę etyczną związaną z antropologią. KLT2A_K03, KLT2A_K07 Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Głównym celem przedmiotu jest przedstawienie współczesnych nurtów w antropologii, identyfikowanych z postmodernizmem i poststrukturalizmem w perspektywie teoretycznej i metodologicznej.

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład 14
Ćwiczenia audytoryjne 14
Przygotowanie do zajęć 10
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 25
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2
Dodatkowe godziny kontaktowe 5
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 15
Łączny nakład pracy studenta
Liczba godzin
85
Liczba godzin kontaktowych
Liczba godzin
28

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp. Treści programowe Efekty uczenia się dla przedmiotu Formy prowadzenia zajęć
1.

Teksty omawiane na ćwiczeniach stanowią uzupełnienie węzłowych zagadnień poruszanych na wykładach.
Znajomość tekstów, aktywny udział w zajęciach, przygotowanie i zaprezentowanie jednego z tekstów (prezentacja multimedialna) oraz kolokwium zaliczeniowe są podstawą zaliczenia ćwiczeń.


Swój-obcy:


Conrad Jack, Człowiek, rasa, kultura, PWN, Warszawa 1971. Rozdziały: Rasa – fakty i mity, Etnocentryzm, Systemy symboli, Niektóre gesty symboliczne.


Schafft Gretchen E., Od rasizmu do ludobójstwa. Antropologia w Trzeciej Rzeszy, Kraków 2006. Rozdział: Rasa i rasizm.

Aronson Eliot, Aronson Joshua, Człowiek istota społeczna, wyd. 12 zm., PWN, Warszawa 2012. Rozdziały: Agresja u człowieka, Uprzedzenia, Sympatia, miłość i wrażliwość interpersonalna.


Uprzedzenia:


Harris Marvin, Krowy, świnie, wojny i czarownice. Zagadki kultury, PIW, Warszawa 1985. Rozdz. Matka krowa, Miłośnicy i przeciwnicy świń.


Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej, pod red. J. Stewarta, wyd. 4, PWN, Warszawa 2005.


Nęcki Zbigniew, Komunikacja międzyludzka, Kraków 2000.


Antropologia refleksyjna:


Hastrup Kristen, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008.


Kuligowski Waldemar, Antropologia współczesności. Wiele światów, jedno miejsce, Kraków 2007.


Historia i pamięć:


Le Goff Jacques, Historia i pamięć, Warszawa 2007. Rozdziały: Pamięć, Historia.


Assmann, Jan, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, wyd. 2, Warszawa 2020. Rozdziały: Kultura pamięci, Kultura pisma, Tożsamość kulturowa i wyobraźnia polityczna.


Assmann Aleida, Między historią a pamięcią. Antologia, Warszawa 2021.


 


Kultura biedy:


Lister Ruth, Bieda, Warszawa 2007.


Miejsca nie-miejsca:


Inne przestrzenie, inne miejsca: mapy i terytoria, wybór i red. Dariusz Czaja, Wołowiec 2013.


Bonett Alastair, Poza mapą, Warszawa 2015.

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Ćwiczenia audytoryjne
2.

Głównym celem wykładów jest przedstawienie współczesnych nurtów w antropologii społeczno-kulturowej, zwłaszcza tych identyfikowanych z postmodernizmem i poststrukturalizmem. Rozważaniom poddane zostaną główne założenia tych kierunków, przede wszystkim epistemologiczne oraz metodologiczne. Analizowane będą źródła, różnice oraz „miejsca wspólne” postmodernizmu w antropologii z koncepcjami klasycznymi (np. funkcjonalizmem i strukturalizmem). Podjęta zostanie również próba rekonstrukcji najważniejszych idei i pojęć w
myśli współczesnej antropologii, takich jak podmiotowość, refleksyjność, Inny/Obcy, tekstowość, nowa lokalność, wiedza lokalna, pamięć, różnica etc.
Problematyka wykładów:
1-2. Wprowadzenie do antropologii współczesnej. Antropologia jako nauka. Przypomnienie wiedzy dotyczącej klasycznych nurtów i kierunków antropologicznych (m.in. nurt funkcjonalistyczny, szkoła E. Sapira, strukturalizm głęboki). Główne idee antropologii, sposoby myślenia antropologicznego i metody antropologii. Interpretacja antropologiczna. Uniwersalność a relatywizm.


3. Współczesny antropolog – znaki szczególne. Podmiotowość w nowych ujęciach antropologicznych. Tożsamość, refleksyjność, krytyka kultury. Esencjalizm i antyesencjalizm. Krytyka klasycznych modeli: relacja wiedzy i władzy, eurocentryzm, utopijna obiektywność antropologii. Zwrot refleksyjny w antropologii. Antropologia postmodernistyczna.


4.-6. "Nowe" paradygmaty w  antropologii.  Etniczność i wielokulturowość. Spotkanie z Innym(i). Pojęcie etniczności i wielokulturowości w antropologii postmodernistycznej. Różnica i wykluczenie. Globalizacja, glokalizacja a zmiany w antropologii. Tożsamości narodowe a wspólnota wyobrażona. Tożsamości hybrydowe. Nowa mobilność. Ruch jako norma. Współczesna antropologia ciała. Zwrot sensoryczny. Emocje w kulturze. Zwrot afektywny. Antropologia feministyczna i queerowa. Antropologia codzienności. Antropologia w dobie technologii. Społeczeństwa cyfrowe i relacje postludzkie. Etnografia cyfrowa. Posthumanizm.


7. Kolonializm. Neokolonializm. Postkolonializm. Studia zależnościowe. Nowa antropologia wobec dziedzictwa kolonializmu. Krytyka "rasy" w nowej antropologii. Postrasowość i ''ślepota na kolor"

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Wykład

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Wykład, Studium przypadku (ang. case study), Mini wykład, Dyskusja, Kształcenie zdalne, Praca z materiałem źródłowym

Rodzaj zajęć Metody zaliczenia Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Wykonanie ćwiczeń, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
Ćwiczenia audytoryjne Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Wykonanie ćwiczeń, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie

Dodatkowy opis

Wykłady są połaczone z elementami dyskusji dotyczącej problemów współczesnej antropologii.

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Do zaliczenia ćwiczeń może przystąpić student, który regularnie uczestniczył w zajęciach. Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności. W przypadku niezaliczenia kursu w pierwszym terminie, student przystępuje do zaliczenia poprawkowego na takich samych zasadach, jakie obowiązywały w terminie pierwszym.

Egzamin ma charakter pisemny (2 pytania ogólne, wymagające umięjętności syntezy wiedzy zdobytej na wykładach). Punktacja i szczegółowe zasady - na pierwszym wykładzie.

Egzamin II lub III termin - w ocenie końcowej brana jest pod uwagę ocena zdobyta w tym terminie (a nie np. średnia z I i II terminu).

Sposób obliczania oceny końcowej

Na ocenę końcową składa się: 1. ocena z egzaminu - 0,7, 2. ocena z ćwiczeń audytoryjnych - 0,3. Ocena z wykładów: 100% - ocena z egzaminu pisemnego Ocena z ćwiczeń: 70% kolokwium, 20% aktywny udział w dyskusji, 10% prezentacja multimedialna lektury.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Student, który opuści więcej niż dwa zajęcia ćwiczeniowe, ustala z osobą prowadzącą zajęcia zakres i formę wyrównania zaległości.

Wymagania wstępne i dodatkowe

Na ocenę z ćwiczeń składają się oceny ze sprawozdania z lektury (prezentacja multimedialna), z udziału w dyskusjach  i ocena z kolokwium zaliczeniowego.
O ocenie z wykładu decyduje egzamin pisemny z treści wykładów i podanej literatury.

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Wykłady mają charakter nieobowiązkowy.

Ćwiczenia mają charakter obowiązkowy (dopuszczalne dwie nieusprawiedliwione nieobecności).

Literatura

Obowiązkowa
  1. Literatura obowiązkowa do egzaminu:
  2. W. J. Burszta, Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań 1998, rozdział 1. i 7.
  3. J. D. Eller, Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, Kraków 2012, rozdział 1. i 2.
  4. E. Krawczak, Antropologia kulturowa, Lublin 2007, Rozdział I i VIII
  5. M. Buchowski i M. Kempny, „Czy istnieje antropologia postmodernistyczna?”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: 1999, s. 9-28.
  6. Literatura zalecana :
  7. Bauman, Z. 2007. Płynne czasy. Życie w epoce niepewności. Warszawa.
  8. Bauman, Z. 2011. Kultura w płynnej nowoczesności. Warszawa.
  9. Benedyktowicz Z., Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków 2000.
  10. Clifford J., „O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski”, w: Ryszard Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków, 1997, s. 236-268.
  11. Engelton, T. 1998. Iluzje postmodernizmu. Warszawa.
  12. Gellner, E. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa.
  13. Geertz C. 2003. Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne. Kraków: Universitas. s. 33-57.
  14. Geertz C., 2000. Dzieło i życie. Warszawa: KR.
  15. Geertz C., 2003b. „Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury”, w: Kempny i Nowicka (red.) 2003, s. 35-58.
  16. Geertz C., 2005. Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Kraków: UJ.
  17. Geertz C., 2005. Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Kraków: UJ.
  18. Hastrup, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008.
  19. Kempny M. i Nowicka E. (red.). Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: WN PWN. s. 139-179.
  20. Kuligowski W. K., Antropologia współczesności. Wiele światów, jedno miejsce, Kraków 2007.
  21. Kuligowski, W. Antropologia refleksyjna. O rzeczywistości tekstu, Poznań 2001.
  22. Kempny M., 1994. Antropologia bez dogmatów — teoria społeczna bez iluzji. Warszawa: IFiS PAN, s. 144-175.
  23. Lubaś M. 2003. Rozum i etnografia. Przyczyek do krytyki antropologii postmodernistycznej. Kraków: NOMOS.
  24. Nycz R. (red.). 1998. Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków.
  25. Tyler S. A. 1999. „Przed-się-wzięcie postmodernistyczne”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 67-87.
  26. *Ćwiczenia audytoryjne:*
  27. Appadurai, A. 1999. O właściwe miejsce w hierarchii, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s. 228-244.
  28. Burszta, W. 2008. Świat jako więzienie kultury. Pomyślenia. Warszawa, s. 43-72.
  29. Burszta, W. J, K. Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa,s. 17-35, s. 37-57.
  30. Clifford, J. 1996. O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski, W: Nycz, R. (red.),Postmodernizm: Antologia przekładów. Kraków, s. 214-236.
  31. Clifford, J. 1999. O autorytecie etnograficznym, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s.123-159.
  32. Geertz, C. 1999. Anty anty-relatywizm, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 39-63.
  33. Geertz, C. 2000. Dzieło i życie. Warszawa, s. 9-41.
  34. Gellner, E. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa 1997, s. 57-124.
  35. Hanson, A. 1999. Kreowanie Maorysa: wynalazek kultury i jego logika, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 183-201.
  36. Harris, M. 2007. Krowy, świnie, wojny i czarownice. Zagadki kultury, Katowice, s. 131-198.
  37. Pool, R. Etnografia postmodernistyczna, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 247-267.
  38. Rabinov, P. 1999. Wyobrażenia są faktami społecznymi: modernizm i postmodernizm w antropologii, , W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 88-122.
  39. Ramos, A. R. 1999. Rozmyślając o Yanomami: wyobrażenia etnograficzne a pogoń za egzotyką, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 203-227.
  40. Mbembe A. 2018. Polityka wrogości, tłum. U. Kropowiec, Wydawnictwo Karakter.
Dodatkowa
  1. Burszta, W. J, K. Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa,s. 17-35, s. 37-57.

Badania i publikacje

Badania
  1. Katarzyna Skowronek, Udział w grancie naukowym: Programy alternatywnej duchowości na Śląsku Cieszyńskim od końca XIX wieku do lat 70. XX wieku
Publikacje
  1. Katarzyna SKOWRONEK, Dyskurs a zwrot kulturowy (cultural turn) —// W: Lingwistyczne badania nad dyskursem : kompendium / red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka. — Kraków : UNIVERSITAS, 2024.
  2. Katarzyna Skowronek, Mariusz Rutkowski, Linguistic construction of female identity in Polish political discourse / // Lege Artis [Dokument elektroniczny]. — Czasopismo elektroniczne ; — 2020 — vol. 5 no. 2, s. 263–300.
  3. Katarzyna SKOWRONEK, Clifford Geertz w onomastyce? : refleksje na marginesie lektury monografii Artura Rejtera „Nazwy własne w kon/tekstach kultury” // Onomastica ; — 2019 — R. 63, s. 315–322.
  4. Katarzyna SKOWRONEK, Kategoria Obcego w oficjalnym dyskursie Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce W: Obcy/Inny : propozycje aplikacji pojęciowych / red. nauk. Małgorzata Karwatowska, Robert Litwiński, Adam Siwiec. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018.
  5. Katarzyna SKOWRONEK, Turysta i konsumowanie : „Kulinarny Kraków” - w perspektywie onomastyczno-kulturoznawczej , W: Z nazwą w świat : filologiczna podróż z profesor Ireną Sarnowską-Giefing / pod red. Magdaleny Graf, Wojciecha Hofmańskiego, Pawła Grafa. — Poznań : Instytut Naukowo-Wydawniczy MAIUSCULA s 2018. S. 297–[313].
  6. Katarzyna SKOWRONEK , Czy onomastyka jest kobietą? : na marginesie lektur antropologicznych i onomastycznych, Onomastica ; ISSN 0078-4648. — 2016 — R. 60, s. 411–421. — Bibliogr. s. 420–421, Summ.
  7. Katarzyna SKOWRONEK, (2019) „Antropologia feministyczna i historia kobiet a onomastyka – miejsca wspólne (na przykładzie chrześcijańskich imion żeńskich obecnych w nazwach miejscowych)”, ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LINGUISTICA, (14), s. 218–234.