Methodology of Social Sciences - AGH University of Krakow Syllabus

Methodology of Social Sciences

Course description sheet

Basic information

Field of study: Sociology
Major: E-Economy
Organisational unit: Faculty of Humanities
Study level: Second-cycle studies
Form of study: Full-time studies
Profile: General academic

Didactic cycle: 2026/2027
Course code: HSOCEGS.II1.05047.26
Lecture languages: Polish
Mandatoriness: Obligatory
Block: Major Modules
Course related to scientific research: Yes

Course coordinator

Stella Grotowska

Lecturer

Stella Grotowska

Period

Semester 1

Method of verification of the learning outcomes

Exam

Activities and hours

Discussion seminars: 30

Number of ECTS credits

Goals

C1	Zapoznanie uczestników i uczestniczek z podstawowymi strategiami rozwiązywania problemów naukowych. Prezentacja specyfiki myślenia naukowego i najczęstszych błędów poznawczych. Omówienie etapów procesu badawczego.
C2	Zapoznanie studentów z instytucjami naukowymi i ich przemianami.

Course's learning outcomes

Code	Outcomes in terms of	Learning outcomes prescribed to a field of study	Methods of verification
Knowledge – Student knows and understands:
W1	Zna podstawowe pojęcia i założenia ogólnej metodologii nauk.	SOC2A_W01, SOC2A_W03	Activity during classes, Examination
W2	Wie na czym polega aktywne zaangażowanie badacza w życie społeczne.	SOC2A_W09, SOC2A_W10	Activity during classes, Examination
W3	Zna podstawowe teorie innowacji społecznej i narzędzie stosowane w interwencjach socjologicznych.	SOC2A_W04, SOC2A_W08, SOC2A_W10	Activity during classes, Examination
Skills – Student can:
U1	Umiejętność samodzielnego wybierania koncepcji metodologicznych odpowiednich do założonych celów poznawczych	SOC2A_U03	Activity during classes, Examination
U2	Umiejętność tworzenia modelu własnego postępowania badawczego według reguł metodologicznych.	SOC2A_U08	Activity during classes, Examination
U3	Projektowanie interwencji socjologicznej	SOC2A_U03, SOC2A_U06	Activity during classes, Examination
U4	Pogłębienie kompetencji w zakresie wytwarzania teorii naukowej	SOC2A_U14	Activity during classes, Examination
Social competences – Student is ready to:
K1	Pogłębienie kompetencji w zakresie prowadzenia badań naukowych	SOC2A_K02, SOC2A_K04	Activity during classes, Examination
K2	Ma świadomość znaczenia analizy socjologicznej dla rozumienia współczesnych procesów społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturowych	SOC2A_K04	Activity during classes, Examination
K3	Samodzielnie stawia problemy praktyczne i teoretyczne oraz podejmuje poszukiwania w zakresie ich rozwiązywania	SOC2A_K02	Activity during classes, Examination

Program content ensuring the achievement of the learning outcomes prescribed to the module

Celem zajęć jest zapoznanie studentów z pojęciami i założeniami metodologii nauk, pogłębienie umiejętności tworzenia własnego postępowania badawczego i kształtowanie świadomości problemów etycznych.

Student workload

Activity form	Average amount of hours* needed to complete each activity form
Discussion seminars	30
Preparation for classes	20
Realization of independently performed tasks	20
Examination or final test/colloquium	2
Contact hours	5

Student workload	Hours 77
Workload involving teacher	Hours 30

* hour means 45 minutes

Program content

No.	Program content	Course's learning outcomes	Activities
1.	Zasady badań naukowych: Zasady badań naukowych: cele i funkcje badań naukowych, zasady poznania naukowego, procesy poznania myślowego (analiza i synteza, dedukcja i indukcja, porównywanie i przeciwstawianie, uogólnianie i wnioskowanie), rodzaje wyjaśnień naukowych (genetyczne, funkcjonalne, logiczne), typy badań naukowych (podstawowe, stosowane, diagnostyczne, weryfikacyjne, kompleksowe, przyczynkarskie, heurystyczne), rodzaje procedur naukowych (diagnostyczna, eksperymentalna, operacyjna, ewaluacyjna, korelacyjna), badania w naukach przyrodniczych a badania społeczne. Literatura: Jerzy Apanowicz, Metodologia nauk, TNOiK, Toruń 2003, s. 19-49. Stanisław Ossowski, Wzory nauk przyrodniczych wobec osobliwości nauk społecznych, w: Piotr Sztompka, Marek Kucia, Socjologia. Lektury, Znak, Kraków 2005, s. 28-34.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
2.	Tworzenie projektu badawczego: Tworzenie projektu badawczego Rodzaje projektów badawczych, elementy projektu badawczego, paradygmaty badawcze (postpozytywizm, konstruktywizm, aktywizm, pragmatyzm), strategie badawcze, pytania badawcze i hipotezy, metody badawcze. Literatura: John W. Creswell, Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane, WUJ, Kraków 2013, s. 29-45.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
3.	Praktyki badawcze: Praktyki badawcze: wyjaśnienia idiograficzne i nomotetyczne, teoria indukcyjna i dedukcyjna, badania ilościowe i jakościowe, etyka w badaniach społecznych. Literatura: Earl Babbie, Badania społeczne w praktyce, PWN, Warszawa 2004, s. 45-53. Earl Babbie, Badania społeczne w praktyce, PWN, Warszawa 2004, s. 54-83.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
4.	Empiryzm i pozytywizm w nauce: Paradygmaty w naukach społecznych - różne drogi tworzenia teorii. Empiryzm i pozytywizm w nauce: ujęcie nauk przyrodniczych w filozofii empiryzmu, zasady metody pozytywnej w socjologii. Literatura: Ted Benton, Ian Craib, Filozofia nauk społecznych. Od pozytywizmu do postmodernizmu, DSW TWP, Wrocław 2003, s. 22-38. Emil Durkheim, Zasady metody pozytywnej, r. II Zasady obserwacji faktów społecznych.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
5.	Podejście interpretatywne w socjologii: Podejście interpretatywne w socjologii: przedmiot nauk społecznych według Maksa Webera, rozumienie i typologie, ideał obiektywności i neutralności badań, indywidualizm i holizm, pojęcie racjonalności. Literatura: Ted Benton, Ian Craib, Filozofia nauk społecznych. Od pozytywizmu do postmodernizmu, DSW TWP, Wrocław 2003, s. 91-110. Stanisław Andreski, Maksa Webera olśnienia i pomyłki, PWN Warszawa 1992, s. 32-44, 83-112.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
6.	Praktyczne zastosowanie socjologii: Praktyczne zastosowanie socjologii: diagnoza i ujawnianie problemów społecznych w badaniach, ocena skutków działań praktycznych, wiedza socjologiczna a socjotechnika i polityka społeczna, prognozy długofalowe, problemy z praktycznym zastosowaniem badań socjologicznych, odpowiedzialność badacza. Literatura: Stefan Nowak, Metodologia badań społecznych, PWN, Warszawa 2012, s. 448-478 Lektura dodatkowa Stanisław Andreski, Czarnoksięstwo w naukach społecznych, Oficyna Naukowa, Warszawa 2002, s. 116-150.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
7.	Uniwersytet jako instytucja nauki: Trzy modele uniwersytetu (średniowieczny, humboldtowski, przedsiębiorczy), Literatura: Marcin Haberla, Sebastian Bobowski, Od uniwersytetu średniowiecznego do uniwersytetu trzeciej generacji, “Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, 2013 nr 315, Karol Sauerland, Idea uniwersytetu: aktualność tradycji Humboldta? http://repozytorium.ukw.edu.pl/bitstream/handle/item/515/Karol%20Sauerland%20Idea%20uniwersytetu%20aktualnosc%20tradycji%20Humboldta.pdf?sequence=1 Wstęp, w: Edufactory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy, red. Jan Sowa, Krystian Szadkowski, Kraków 2011, Wydawnictwo i Ksiegarnia, Korporacja Ha!Art http://issuu.com/korporacja_haart/docs/edufactory_samoorganizacja_i_opor_w_fabrykach_wiedzy.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
8.	Otwarta nauka (Open Science) jako odpowiedź na kryzys wiarygodności badań Kryzys replikacyjny oraz problemy wiarygodności badań naukowych. Geneza ruchu Open Science. Transparentność procesu badawczego. Otwarte dane, otwarte publikacje, prerejestracja badań, replikacje i otwarta recenzja naukowa. Relacja między wiarygodnością nauki a organizacją pracy naukowej. Współczesne reformy praktyki badawczej w naukach społecznych i przyrodniczych Literatura: T. Haven, Gopalakrishna, G., Tijdink, J., van der Schot, D., & Bouter, L. (2022). Promoting trust in research and researchers: How open science and research integrity are intertwined. BMC Research Notes, 15(1), 302. https://doi.org/10.1186/s13104-022-06169-y	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
9.	Jak powstaje projekt badawczy? Od problemu do pytania badawczego Logika procesu badawczego. Problem badawczy i pytanie badawcze. Relacje między teorią, problemem badawczym i metodą. Różne sposoby formułowania problemów badawczych w naukach społecznych. Strategie badawcze oraz ich związek z celami poznawczymi. Kryteria oceny projektu badawczego. Analiza przykładów projektów badań społecznych. Literatura: J. Creswell, W., Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013, s. 29–45.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
10.	Sztuczna inteligencja w badaniach naukowych Zastosowania narzędzi sztucznej inteligencji w działalności naukowej. Wykorzystanie AI w wyszukiwaniu informacji, analizie danych, przeglądach literatury i przygotowywaniu publikacji naukowych. Szanse i ograniczenia generatywnej sztucznej inteligencji. Problemy odpowiedzialności, autorstwa, transparentności oraz kontroli jakości wyników generowanych przez AI. Wpływ sztucznej inteligencji na praktykę badawczą i organizację nauki. Literatura: F. Nalaskowski, Prace naukowe tworzone przez sztuczną inteligencję. Oszustwo czy szansa?, „Studia z Teorii Wychowania”, 2023, nr 1.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars
11.	Nauka, ekspertyza i postprawda Społeczna rola wiedzy eksperckiej. Relacje między nauką, polityką i debatą publiczną. Zaufanie do ekspertów i instytucji naukowych. Zjawisko postprawdy i dezinformacji. Nauka jako źródło autorytetu we współczesnych społeczeństwach. Granice ekspertyzy naukowej i jej wykorzystanie w procesach podejmowania decyzji publicznych. Literatura: J. Wilkin, Znaczenie uniwersytetów w epoce postprawy, „Nauka” 2019, nr 3.	W1, U1, K1, K2	Discussion seminars
12.	Akademicka wolność i odpowiedzialność naukowca Granice wolności akademickiej. Wolność badań naukowych i wolność słowa w środowisku akademickim. Relacje między autonomią uniwersytetu a naciskami politycznymi, ekonomicznymi i społecznymi. Finansowanie nauki a niezależność badawcza. Odpowiedzialność akademików za jakość badań i kształcenia. Współczesne wyzwania dla uniwersytetów i wspólnot akademickich. Literatura: Z. Drozdowicz, Granice akademickich wolności, „Nauka” 2025, nr 3, s. 89-102.	W1, U2, K1, K3	Discussion seminars
13.	Test zaliczeniowy	W1, U1, K2, K3	Discussion seminars
14.	Prezentacje studenckie	W1, U1, K1, K2, K3	Discussion seminars
15.	Prezentacje studenckie	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, K1, K2, K3	Discussion seminars

Extended information/Additional elements

Teaching methods and techniques :

Lectures, Discussion, E-learning, Case study, Group work, Oxford debate, Lecture

Activities	Methods of verification	Credit conditions
Discussion seminars	Activity during classes, Examination	Warunkiem zaliczenia jest obecność na zajęciach, przygotowanie referatu/prezentacji na temat uzgodniony z prowadzącą oraz zaliczenie testu końcowego (min. 50 % poprawnych odpowiedzi).

Method of determining the final grade

Na ocenę końcową składają się: • Udział w ćwiczeniach projektowych • Wykonanie projektu • Przygotowanie sprawozdania, pracy pisemnej, prezentacji, itp. • Przygotowanie do zajęć • Egzamin w formie testu. Ocena końcowa naliczana jest jako średnia oceny z egzaminu oraz z ćwiczeń.

Prerequisites and additional requirements

brak

Rules of participation in given classes, indicating whether student presence at the lecture is obligatory

Lectures: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.

Literature

Obligatory

Literaturę podano przy każdej jednostce tematycznej.

Optional

S. Ossowski, Wzory nauk przyrodniczych wobec osobliwości nauk społecznych, w: Piotr Sztompka, Marek Kucia, Socjologia. Lektury, Znak, Kraków 2005, s. 28-34.
A. Zalewska-Bochenko, Sztuczna Inteligencja w procesie edukacji, „Optimum. Economics Studies” 2024, 2.
J. Fazlagic,́ Mied̨zy sztuczna ̨ inteligencja ̨ a „sztuczną kreatywnościa”̨ – przyszłośc ́ człowieka kreatywnego w epoce sztucznej inteligencji, w: Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację, Jan Fazlagić (red.), Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2022.
Alain F. Chalmers, Czym jest to, co zwiemy nauką? Rozważania o naturze, statusie i metodach nauki. Wprowadzenie do współczesnej filozofii nauki, Wydawnictwo Siedmioróg, Wrocław 1993, s. 20-104, 189-196.
G.R. Wegmarshaus, Od stylu myślowego do paradygmatu: o losach pewnych niewczesnych poglądów, w: Od faktu naukowego do produkcji wiedzy. Ludwik Fleck i jego znaczenie dla nauki i praktyki badawczej, (red.) B.Chołuj, J.C. Joerden, WUW, Warszawa 2013, s. 40-52.
A. Stawicki, Strategie adaptacji polskich uniwersytetów do współczesnej rzeczywistości społecznej, Opuscula Sociologica 2015, 4.
S. Nowak, Metodologia badań społecznych, PWN, Warszawa 2012.
M. Brzozowska-Brywczyńska, Badania partycypacyjne w działaniu (PAR): między produkcją wiedzy a społecznym zaangażowaniem , Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna 2019, 46

Scientific research and publications

Research

Contemporary religiosity in practice: experiencing religion / Stella GROTOWSKA // W: Metamorphoses of religion and spirituality in Central and Eastern Europe / ed. by Sławomir H. Zaręba, [et al.]. — London ; New York : Routledge : Taylor & Francis, 2022. — (Routledge Studies in Religion). — Dod. ISBN: 978-1-032-22302-5 (pbk). — ISBN: 978-1-032-19745-6; e-ISBN: 978-1-003-27199-4. — S. 175-187.

Publications

Stella GROTOWSKA, „Wojna kulturowa” w codzienności : problem nauczania religii w szkole w dyskursie prawicowych portali informacyjnych, Przegląd Religioznawczy ; ISSN 1230-4379. — 2020 nr 1/275, s. 159–170.
Turystyka i dobrostan : doświadczenia turystów indywidualnych w świetle blogów podróżniczych — Tourism and wellbeing : experiences of individual tourists as presented in travel blogs / Stella GROTOWSKA // Kultura i Społeczeństwo ; ISSN 0023-5172. — 2024 — t. 68 nr 4.
Od „czasu wolnego” do „czasu niewolnego”? : dylematy społeczeństwa osiągnięć — [From "free time" to "unfree time"? : dilemmas of the Achievement Society] / Stella GROTOWSKA, Maria Sroczyńska // Studia Humanistyczne AGH = Contributions to Humanities AGH ; ISSN 2084-3364. — Tytuł poprz.: Studia Humanistyczne (Kraków. 2003) ; ISSN: 1732-2189. — 2023 — t. 22 nr 1, s. 7–12.