Semiotyka
Karta opisu przedmiotu
Informacje podstawowe
- Kierunek studiów
- Kulturoznawstwo
- Specjalność
- -
- Jednostka organizacyjna
- Wydział Humanistyczny
- Poziom kształcenia
- Studia licencjackie I stopnia
- Forma studiów
- Stacjonarne
- Profil studiów
- Ogólnoakademicki
- Cykl dydaktyczny
- 2025/2026
- Kod przedmiotu
- HKLTS.I8.02573.25
- Języki wykładowe
- polski
- Obligatoryjność
- Obowiązkowy
- Blok zajęciowy
- Przedmioty kierunkowe
- Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi
- Tak
Prowadzący zajęcia
Katarzyna Skowronek
|
Okres
Semestr 4
|
Forma zaliczenia
Egzamin
Forma prowadzenia i godziny zajęć
Wykład:
30
|
Liczba punktów ECTS
3
|
Efekty uczenia się dla przedmiotu
| Kod | Efekty w zakresie | Kierunkowe efekty uczenia się | Metody weryfikacji |
| Wiedzy – Student zna i rozumie: | |||
| W1 | Student wie, jakie są podstawowe elementy znakowe funkcjonujące w kulturze dawnej i współczesnej | KLT1A_W01, KLT1A_W03, KLT1A_W11 | Aktywność na zajęciach, Egzamin, Esej |
| W2 | Student wie, jakie są aktualne problemy kulturowe (religijne, etniczne, światopoglądowe) i zna podstawowe teorie znaku z punktu widzenia logiki, semiotyki, antropologii | KLT1A_W06, KLT1A_W07, KLT1A_W11 | Egzamin |
| W3 | Zna i rozumie znaczenie refleksji i krytycznej analizy nad literaturą współczesną i jej wpływu na kształt obecnej kultury i przemian jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu kultury | KLT1A_W07 | Egzamin |
| Umiejętności – Student potrafi: | |||
| U1 | Student umie analizować różne wytwory współczesnej kultury | KLT1A_U04 | Egzamin, Esej |
| U2 | Student umie interpretować i twórczo oceniać różne wytwory współczesnej kultury | KLT1A_U04, KLT1A_U05 | Egzamin, Esej |
| U3 | Student umie samodzielnie wypowiadać własne sądy na tematy związane ze współczesną kulturą – w formie ustnej i pisemnej | KLT1A_U10, KLT1A_U13 | Egzamin, Esej |
| Kompetencji społecznych – Student jest gotów do: | |||
| K1 | Student umie publicznie wypowiadać się na tematy związane ze współczesną kulturą i jej wytworami | KLT1A_K09 | Egzamin |
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kurs poświęcony jest wiedzy na temat znaków i systemów kodowych w kulturze i komunikacji. Student zapoznaje się z najbardziej znanymi teoriami znaku, ich typologią i funkcjonowaniem. Analizuje ich obecność w różnych systemach kulturowych.
Nakład pracy studenta
| Rodzaje zajęć studenta | Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności | |
| Wykład | 30 | |
| Samodzielne studiowanie tematyki zajęć | 21 | |
| Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe | 2 | |
| Dodatkowe godziny kontaktowe | 4 | |
| Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania | 20 | |
| Łączny nakład pracy studenta |
Liczba godzin
77
|
|
| Liczba godzin kontaktowych |
Liczba godzin
30
|
|
* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut
Treści programowe
| Lp. | Treści programowe | Efekty uczenia się dla przedmiotu | Formy prowadzenia zajęć |
| 1. |
W trakcie wykładów słuchacze zostaną zapoznani z podstawowymi ideami i koncepcjami współczesnej semiotyki/semiologii, pojęciami znaku i znaczenia, typami i funkcjami znaków w kulturze a szczególnie w kulturze współczesnej. Obszar omawianych zagadnień będzie obejmował metaforycznie rozumianą „mapę ludzkich zmysłów”: od semiotyki wzroku (obrazu) poprzez semiotykę dotyku, smaku, słuchu aż po semiotykę mowy ludzkiej i „mowy zwierzęcej”. Celem zajęć jest przede wszystkim dostarczenie wiedzy dotyczącej funkcjonowania różnych (wybranych) systemów semiotycznych i symbolicznych, szczególnie systemu językowego, a także narzędzi metodologicznych służących ich analizie i interpretacji. Przekazane równiez zostaną podstawowe informacje z dziedziny językoznawstwa: budowa języka, gramatyka języka i leksykon, problemy tekstu i dyskursu. Teoretyczne koncepcje wsparte będą materiałem ilustracyjnym (fotografie, dzieła plastyczne) i przykładami analiz z kultury popularnej. rogram wykładów 1-2. Semiologia i semiotyka. Teoria znaku. Historia pojęć. Strukturalizm – semiologia – semiotyka – kluczowe problemy. Klasyczne teorie znaku. Działy semiotyki. Idee de Saussure’a. Ch. Peirce i jego koncepcja znaku. Koncepcja Ch. Morrisa. Koncepcja P. Guirauda. Oznaka, sygnał, komunikat. Znak, sens, pojęcie. 3-4. Klasyfikacja znaków. Ikoniczność i indeksalność. Kod i system. Denotacja i konotacja. Semiotyka (semiologia) komunikacji. Modele komunikacji. Roland Barthes i Umberto Eco i ich teorie semiotyczne. Czy istnieje logika kultury? Związki syntagmatyczne i asocjacyjne. Metonimia i metafora. Język a inne systemy semiotyczne. 5-7. Semiotyka obrazu. Obraz i kod. Czytanie kultury wizualnej i narzędzia metodologiczne. Typy interpretacji. Analiza treści. Kody obrazkowe. Znaki i wzory graficzne. Obraz a słowo – wzajemne interferencje. Malarstwo a sztuka literacka. Fotografia w triadycznym systemie znakowym Ch. Peirce’a. Semiotyka fotografii. Semioza. Od ikony do symbolu – wytwarzanie znaczenia w fotografii. Symbolika koloru. Analiza fotografii i tekstów plastycznych. 8. Semiotyka gestów i dotyku. Komunikowanie niewerbalne. Intencjonalność-nieintencjonalność. Symboliczność-niesymboliczność. Funkcje komunikacji niewerbalnej. Modele zachowań niewerbalnych. Zachowanie niewerbalne a dominacja. Zachowanie niewerbalne a ekspresja emocjonalna. Kontakt dotykowy. Kinestetyka. Kontakt wzrokowy. Badania zachowań niewerbalnych. Psychologia kłamstwa. 9-10. Kody matematyczne. Symbolika liczb. Numerologia.Semiotyka smaku i kulinariów. Antropologia stołu. Jedzenie jako tekst kulturowy. Gustemy C. Lévi-Straussa. Akt konsumpcji a akt seksualny. Akt konsumpcji a ideologia. Jedzenie a polityka. Jedzenie a sfera sacrum. Biesiadowanie. Cywilizowanie apetytu. 11. Nurt symboliczny w antropologii i socjologii. Antropologia symboliczna jako kierunek i postawa naukowa. Poglądy C. Geertza, V. Turnera, D. Schneidera. Kulturowe i społeczne działania symboli. Symbole kluczowe. Teoria symbolicznego interakcjonizmu. 12-13. Semiotyka języka. Język jako mowa i mówienie. Język jako kod i system. Język a myśl i rzeczywistość. Znaczenie i referencja. Akt komunikacyjny. Funkcje aktów komunikowania. Klasyczny i zmodyfikowany model R. Jakobsona. Między słowami… - ironia, aluzja, elipsa. Komunikowanie interpersonalne. Badania codziennych rozmów. Analiza konwersacyjna. Słowo w kulturze popularnej - status, aspekty semiotyczne i funkcje. 14-15. Najpopularniejsze znaki i symbole kulturowe. Robert Langdon – najsłynniejszy współczesny semiotyk. Analiza i interpretacja najpopularniejszych znaków i symboli wizualnych. Wędrówki symboli. Symbole w życiu codziennym. Symbole w sztuce, literaturze i snach. Aspekt psychologiczny, filozoficzny metafizyczny symboliki. Na tropach tajemniczych znaków, emblematów, symboli. Tajemne praktyki i stowarzyszenia. Znaki mistyki i nauki we współczesnej kulturze i przyczyny ich popularności. Podsumowanie tematyki wykładów. Omówienie esejów. |
W1, W2, W3, U1, U2, U3, K1 | Wykład |
Informacje rozszerzone
Metody i techniki kształcenia :
Mini wykład, Kształcenie zdalne
| Rodzaj zajęć | Metody zaliczenia | Warunki zaliczenia przedmiotu |
|---|---|---|
| Wykład | Aktywność na zajęciach, Egzamin, Esej |
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu
Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest otrzymanie pozytywnej oceny z samodzielnego eseju dotyczącego analizy i interpretacji semiotycznej – szczegółowy kalendarz ustalania tematów prac, ich pisania i oddawania oraz oceniania – na pierwszym wykładzie brak eseju lub ocena niedostateczna z niego - konieczność napisania eseju na ocenę pozytywną; wówczas można przystąpić do egzaminu (np. na II terminie) II termin egzaminu - w przypadku uzuskania oceny niedostatecznej na I terminie (III termin - gdy ocena ndst na II t.)
Sposób obliczania oceny końcowej
70% - ocena z egzaminu; 30% - ocena z eseju egzamin ma formę ustną W czasie egzaminu obowiązkowa jest znajomość treści wykładów i lektury podstawowej oraz znajomość różnych systemów kodowych i symbolicznych – szczegółowe wyjaśnienia na pierwszym wykładzie.
Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach
Obecność na wykładach nieobowiązkowa, zawsze bardzo mile widziana;
Wymagania wstępne i dodatkowe
Uwaga: Studentów socjologii, dla których jest to wykład fakultatywny, obowiązują (jeśli wybiorą ten przedmiot) identyczne wymagania jak studentów kulturoznawstwa:
1) zaliczenie ma taką samą postać jak egzamin dla kierunku kulturoznawstwo (tzn. w formie ustnej);
2) na zaliczeniu obowiązują identyczne wymagania jak w czasie egzaminu dla kulturoznawców;
3) obowiązkowa (tak jak dla kulturoznawców) jest także praca pisemna z semiotyki/semiologii.
Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa
Wykład: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
Literatura
Obowiązkowa- Językoznawstwo i semiotyka
- Literatura obowiązkowa
- A. Burzyńska, P. Markowski, Teorie literatury XX wieku, (cz. Podręcznik), Kraków 2006, r. VIII.
- U. Eco, Teoria semiotyki, Kraków 2009, r. 1 i 2.
- J. Fiske, Wprowadzenie do badań nad komunikowaniem, Wrocław 1999, r. 3, 4, 5.
- Z. Nęcki, Komunikacja międzyludzka, Kraków 1996, r. I, II, IV, V.
- Ch. Baylon, X. Mignot, Komunikacja, cz. I, r. 2: „Komunikacja a semiologia”.
- Literatura zalecana
- D. Brown, Zaginiony symbol, Warszawa 2010.
- R. Barthes, Mitologie, Warszawa 2008.
- R. Barthes, Podstawy semiologii, Kraków 2009.
- M. Czeremski, Struktura mitów. Kraków 2009.
- Czytanie tekstów kultury. Metodologia, badania, metodyka, red. B. Myrdzik, I. Morawska, Lublin 2007.
- B. Dobek-Ostrowska, Nauka o komunikowaniu. Podstawowe orientacje teoretyczne, Wrocław 2001.
- J. Drozdowicz, Symbole w działaniu. Akademickie konteksty nurtu symbolicznego w antropologii, Poznań 2009.
- J. Gage, Kolor i kultura. Teoria i znaczenie koloru od antyku do abstrakcji, Kraków 2008.
- U. Eco, R. Rorty, J. Culler, Ch. Brooke-Rose, Interpretacja i nadinterpretacja, Kraków 2008.
- U. Eco, Od drzewa do labiryntu. Studia historyczne o znaku i interpretacji, Warszawa 2009.
- U. Eco, Pejzaż semiotyczny, Warszawa 1972.
- U. Eco, Superman w literaturze masowej. Powieść popularna – między retoryką a ideologią, Kraków 2008.
- Ideologie w słowach i obrazach, red. I. Kamińska-Szmaj i in., Wrocław 2008.
- K. Juranek-Mazurczak, „Bogumił, dlaczego te psy tak wyją?”..., w: Poszukiwanie sensów. Lekcja z czytania kultury, red. P. Kowalski i Z. Libera, 149-159.
- Z. Kloch, Odmiany dyskursu. Semiotyka życia publicznego w Polsce po 1989 roku, Wrocław 2006.
- A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1983, r. 5.
- M. Krajewski, Kultury kultury popularnej, Poznań 2003, r. 5.
- I. Kurcz, Psychologia języka i komunikacji, Warszawa 2005, r. 3 i 14.
- P. Lunde, Tajemnice szyfrów. Znaki, symbole, kody kryptogramy, Warszawa 2009.
- K. Łeńska-Bąk, Cudze smaki. O trudzie rozumienia obcych upodobań gastrycznych, w: Poszukiwanie sensów. Lekcja z czytania kultury, red. P. Kowalski i Z. Libera, 109-138.
- M. Michałowska, Niepewność przedstawienia. Od kamery obskurny do współczesnej fotografii, Kraków 2004, r. III.
- M. O’Connell, R. Airey, Znaki i symbole, Warszawa 2007.
- G. Osika, Procesy i akty komunikacyjne. Koncepcje klasyczne i współczesne, Kraków 2011.
- W. Pisarek, Wstęp do nauki o komunikowaniu, Warszawa 2008, r. i i II.
- G. Rose, Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością, Warszawa 2010.
- Słowo w kulturze współczesnej, red. W. Kawecki, K. Flader, Warszawa 2009.
- M. Snopek, Tatuaż. Element współczesnej kultury, Toruń 2009.
- Sztuka interpretacji, red. B. Czajkowski, Wrocław 2006.
- Sztuki wizualne jako nośniki ideologii, red. M. Lisiecki, Toruń 2009.
- D. Strinati, Wprowadzenie do kultury popularnej, Poznań, r. 3.
- R. Tokarski, Semantyka barw we współczesnej polszczyźnie, Lublin 2004.
- M. Toussaint-Samat, Historia naturalna i moralna jedzenia, Warszawa 2002.
- R. Wrangham, Jak gotowanie stworzyło człowieka. Walka o ogień, Warszawa 2009.
- Wizualność miasta. Wytwarzanie miejskiej ikonosfery, red. M. Krajewski, Poznań 2007.
- Znaki i symbole. Ilustrowany przewodnik, red. M. Bruce-Milford, P. Wilkinson, Warszawa 2009.
Badania i publikacje
Publikacje- 2001 – Współczesne nazwisko polskie. Studium statystyczno-kognitywne, Kraków: IJP PAN.
- 2004 – Szkolny słownik wyrazów obcych i trudnych, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.
- 2004 – Media i nazwy. Z zagadnień onomastyki medialnej (współautor: M. Rutkowski), Kraków: Lexis.
- 2006 – Między sacrum a profanum. Studium językoznawcze listów pasterskich Konferencji Episkopatu Polski (1945-2005), Kraków: Lexis.
- 2013 – Nowa duchowość w kulturze popularnej. Studia tekstologiczne, Kraków: Libron (współautor Z. Pasek).
- 2014 - „Idee i Myśliciele”, t. XVII, Język – źródłem (nie)porozumienia (współredaktor Ł. Trzciński), Kraków, Aureus.
- 2015 – „Słownik polskich leksemów potocznych”, tom VIII (współredaktor W. Lubaś), Kraków, IJP PAN.
- 2002 – Mały słownik odmiany nazw własnych, IJP PAN - TMJP, Kraków-Cieszyn (współautorzy: B. Czopek-Kopciuch, E. Supranowicz pod kier. A. Cieślikowej), I wydanie (2007 – reedycja).
- 2003 - Suplement do Słownika etymologiczno-motywacyjnego staropolskich nazw osobowych, tom VII, hasła E-Ki, red. A. Cieślikowa, Kraków: IJP PAN (współautorzy: zespół Pracowni Antroponimicznej).
- 2007 – współredaktorka tomu: Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze, red. A. Cieślikowa, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, Kraków: IJP PAN.
- 2007 – Antroponimia Polski XVI-XVIII w., t.1, red. A. Cieślikowa, Kraków: IJP PAN (współautorzy: zespół Pracowni Antroponimicznej), hasła (autorskie) E-F.
- 2009 – Antroponimia Polski XVI-XVIII w., t.2, red. A. Cieślikowa, K. Skowronek, Kraków: IJP PAN (współautorzy: zespół Pracowni Antroponimicznej), hasła (autorskie) I-J.
- 2009, 2011, 2013, 2015 – współredaktorka tomów: Antroponimia Polski XVI-XVIII w., t. II, III, IV, V (współredaktorzy: A. Cieślikowa, H. Górny).
- 2011 – Wokół teorii i empirii socjologii języka (współredaktorka K. Leszczyńska), Kraków, Wydawnictwa AGH.