Filozofia kultury - Sylabus AGH

Filozofia kultury

Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów: Kulturoznawstwo
Specjalność: Komunikacja wizualna i projektowanie graficzne
Jednostka organizacyjna: Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia: Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów: Stacjonarne
Profil studiów: Ogólnoakademicki

Cykl dydaktyczny: 2025/2026
Kod przedmiotu: HKLTKWS.II2.04502.25
Języki wykładowe: polski
Obligatoryjność: Obowiązkowy
Blok zajęciowy: Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi: Tak

Koordynator przedmiotu

Jakub Gomułka

Prowadzący zajęcia

Jakub Gomułka, Fryderyk Kwiatkowski, Paweł Zaborowski

Okres

Semestr 2

Forma zaliczenia

Egzamin

Forma prowadzenia i godziny zajęć

Wykład: 30
Ćwiczenia audytoryjne: 30

Liczba punktów ECTS

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod	Efekty w zakresie	Kierunkowe efekty uczenia się	Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1	Na poziomie zaawansowanym posiada aktualną i wszechstronną wiedzę o filozofii kultury tj. zna koncepcje kultury i społeczeństwa, interpretacje opozycji natura-kultura, wizje człowieka jako istoty kulturowej, filozoficzne próby refleksji nad problemami kultury współczesnej i ich rolę tej refleksji w kształtowaniu się kultury. Potrafi wskazać na najważniejsze i najnowsze osiągnięcia filozofii kultury.	KLT2A_W01, KLT2A_W03, KLT2A_W06, KLT2A_W11	Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
Umiejętności – Student potrafi:
U1	Analizuje złożone teksty z filozofii kultury, identyfikuje ich paradygmaty. Rekonstruuje i konstruuje różnego rodzaju argumentacje w tekstach z zakresu filozofii kultury, odwołując się do złożonych przesłanek normatywnych danego stanowiska lub do założeń światopoglądowych bądź do tradycji kulturowych.	KLT2A_U10	Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
U2	Umie prowadzić zaawansowaną analizę tekstów filozoficznych, formułuje i uzasania wnioski z tej analizy, poprawnie używa terminologii filozofii kultury, w tym hermeneutyki, postrukturalizmu i postmodernizmu.	KLT2A_U03, KLT2A_U05, KLT2A_U08, KLT2A_U09	Udział w dyskusji, Sprawozdanie
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1	W sposób pogłębiony interpretuje idee filozofii kultury i potrafi nad nimi prowadzić wieloaspektową dyskusję.	KLT2A_K03	Udział w dyskusji, Sprawozdanie

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta	Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład	30
Ćwiczenia audytoryjne	30
Przygotowanie do zajęć	28
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć	19
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe	2
Dodatkowe godziny kontaktowe	5
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania	14

Łączny nakład pracy studenta	Liczba godzin 128
Liczba godzin kontaktowych	Liczba godzin 60

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp.	Treści programowe	Efekty uczenia się dla przedmiotu	Formy prowadzenia zajęć
1.	Celem kursu jest przegląd filozoficznych koncepcji kultury oraz głównych problemów z nią związanych (m.in. człowiek jako istota kulturowa, mechanizmy rozwoju kultury, filozoficzna analiza rzeczywistości ponowoczesnej, problem religii i ideologii we współczesnym świecie). Ramy czasowe omawianych koncepcji są bardzo szerokie (od starożytności do współczesności) i obejmują wszystkie ważniejsze nurty refleksji nad kulturą w filozofii zachodniej, jednak na niektóre okresy i nurty został położony nacisk. Ze względu na szczególną wagę dla filozofii kultury została wyróżniona nowożytna tradycja niemiecka, filozofia przełomu antypozytywistycznego oraz najważniejsze prądy filozofii. Dużo uwagi poświęcone jest filozoficznej analizie kultury ponowoczesnej. 1. Problem kultury w filozofii starożytnej. Grecka paideia: „Państwo” Platona i „Polityka” Arystotelesa. Spór Platona z sofistami. 2. Średniowieczny teocentryzm kulturowy: człowiek, państwo i prawo boskie w koncepcjach Augustyna i Tomasza z Akwinu. 3. Renesans: humanizm, ruch naukowy, filozofia polityczna (E. Machiavelli, T. More, T. Campanella). 4. Francuska filozofia krytyczna od renesansu do sformułowania Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela (m.in. F. Rabelais, M. Montaigne, P. Bayle, Wolter). 5. Oświecenie: problem opozycji natura-kultura (J.J. Rousseau, T. Hobbes), transgresja natury (D.A. Sade, I. Kant). 6. Filozofia dziejów. 7. Lewica heglowska i alienacyjna krytyka religii. 8. Dziewiętnastowieczna filozofia rosyjska w drodze do socjalistycznej utopii (Koło Stankiewicza, Koło Pietraszewskiego, M. Bakunin, W. Bieliński) 9. Problem kultury w filozofii F. Nietzsche’go. 10. Neokantyzm i filozofia życia (E. Cassirer, Georg Simmel, W. Dilthey). 11. Psychoanalityczna analiza kultury – od S. Freuda do J. Lacana. 12. Wizja kultury w myśli poststrukturalistycznej i postmodernistycznej (J. Derrida, J-F. Lyotard, R. Rorty, J. Habermas). 13. Ideologia jako przedmiot zainteresowań filozofii kultury (L. Althusser, P. Sloterdijk, S. Žižek). 14. Filozofia postsekularna a kultura (św. Paweł Slavoja Žižka, Alaina Badiou i Giorgio Agambena). 15. Kultura w oczach filozofii feministycznej.	W1, U1, U2, K1	Wykład
2.	1. Zajęcia organizacyjne Omówienie sylabusa, zasad zaliczenia oraz metod i zasad współpracy. CZĘŚĆ I: ISTOTA KULTURY 2. Czym jest filozofia kultury? Ernst Cassirer, "Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury", Rozdział I: "Kryzys wiedzy człowieka o sobie", przeł. A. Staniewska, Warszawa 1971. 3. Natura a prawo Platon, "Gorgiasz", [w:] tegoż, "Dialogi", t. I, fragmenty (przede wszystkim rozmowa Sokratesa z Kalliklesem, 482c-492c), przeł. W. Witwicki, Kęty 1999. 4. Humanizm Giovanni Pico della Mirandola, "Mowa o godności człowieka", przeł. Z. Nerczuk i M. Olszewski, Warszawa 2010. 5. Relatywizm kulturowy Michel de Montaigne, "Próby", Księga I, Rozdział XXXI: "O kanibalach", przeł. T. Boy-Żeleński i E. Cięglewicz, Warszawa 1957. 6. Żywioły kultury Fryderyk Nietzsche, "Narodziny tragedii albo Grecy i pesymizm", Rozdziały 1-4, przeł. L. Staff, Warszawa 1907. 7. Warsztat powtórzeniowy I Utrwalenie i pogłębienie rozumienia omówionych koncepcji filozofii kultury i człowieka. Forma zajęć: Praca w grupach / Mini-esej porównawczy / Debata oksfordzka. CZĘŚĆ II: KRYTYKA NOWOCZESNOŚCI I DIAGNOZY WSPÓŁCZESNOŚCI 8. Przemysł kulturalny Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, "Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne", Rozdział: "Przemysł kulturalny: Oświecenie jako masowe oszustwo", przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 1994. 9. Kultura jako zabawa Johan Huizinga, "Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury", Rozdział I: "Natura i znaczenie zabawy jako zjawiska kulturowego", przeł. M. Kurecka, W. Wirpsza, Warszawa 2007. 10. Istota techniki Martin Heidegger, "Odczyty i rozprawy", Esej: "Pytanie o technikę", przeł. K. Michalski, Warszawa 2007. 11. Transhumanizm Stanisław Lem, "Summa Technologiae", Esej: "Autoewolucja", Kraków 2000. 12. Logika późnego kapitalizmu Fredric Jameson, "Postmodernizm, czyli logika kulturowa późnego kapitalizmu", Rozdział I: "Logika kulturowa późnego kapitalizmu", przeł. M. Płaza, Kraków 2011. 13. Ideologia, fantazja, cynizm Slavoj Žižek, "Przekleństwo fantazji", Rozdział IV: "Fetyszyzm jako źródło cierpień", przeł. A. Chmielewski, Wrocław 2001. 14. Warsztat powtórzeniowy II Utrwalenie i pogłębienie rozumienia krytycznych nurtów w filozofii nowoczesności i ponowoczesności omówionych w trakcie zajęć. Forma zajęć: Praca w grupach / Mini-esej porównawczy / Debata oksfordzka. 15. Kolokwium końcowe Pisemne zaliczenie przedmiotu dla osób, które nie uzyskały oceny 5,0 z co najmniej 10 wejściówek.	W1, U1, U2, K1	Ćwiczenia audytoryjne

Lp.

Treści programowe

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Formy prowadzenia zajęć

Celem kursu jest przegląd filozoficznych koncepcji kultury oraz głównych problemów z nią związanych (m.in. człowiek jako istota kulturowa, mechanizmy rozwoju kultury, filozoficzna analiza rzeczywistości ponowoczesnej, problem religii i ideologii we współczesnym świecie). Ramy czasowe omawianych koncepcji są bardzo szerokie (od starożytności do współczesności) i obejmują wszystkie ważniejsze nurty refleksji nad kulturą w filozofii zachodniej, jednak na niektóre okresy i nurty został położony nacisk. Ze względu na szczególną wagę dla filozofii kultury została wyróżniona nowożytna tradycja niemiecka, filozofia przełomu antypozytywistycznego oraz najważniejsze prądy filozofii. Dużo uwagi poświęcone jest filozoficznej analizie kultury ponowoczesnej.
1. Problem kultury w filozofii starożytnej. Grecka paideia: „Państwo” Platona i „Polityka” Arystotelesa. Spór Platona z sofistami.
2. Średniowieczny teocentryzm kulturowy: człowiek, państwo i prawo boskie w koncepcjach Augustyna i Tomasza z Akwinu.
3. Renesans: humanizm, ruch naukowy, filozofia polityczna (E. Machiavelli, T. More, T. Campanella).
4. Francuska filozofia krytyczna od renesansu do sformułowania Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela (m.in. F. Rabelais, M. Montaigne, P. Bayle, Wolter).
5. Oświecenie: problem opozycji natura-kultura (J.J. Rousseau, T. Hobbes), transgresja natury (D.A. Sade, I. Kant).
6. Filozofia dziejów.
7. Lewica heglowska i alienacyjna krytyka religii.
8. Dziewiętnastowieczna filozofia rosyjska w drodze do socjalistycznej utopii (Koło Stankiewicza, Koło Pietraszewskiego, M. Bakunin, W. Bieliński)
9. Problem kultury w filozofii F. Nietzsche’go.
10. Neokantyzm i filozofia życia (E. Cassirer, Georg Simmel, W. Dilthey).
11. Psychoanalityczna analiza kultury – od S. Freuda do J. Lacana.
12. Wizja kultury w myśli poststrukturalistycznej i postmodernistycznej (J. Derrida, J-F. Lyotard, R. Rorty, J. Habermas).
13. Ideologia jako przedmiot zainteresowań filozofii kultury (L. Althusser, P. Sloterdijk, S. Žižek).
14. Filozofia postsekularna a kultura (św. Paweł Slavoja Žižka, Alaina Badiou i Giorgio Agambena).
15. Kultura w oczach filozofii feministycznej.

Wykład

1. Zajęcia organizacyjne
Omówienie sylabusa, zasad zaliczenia oraz metod i zasad współpracy.

CZĘŚĆ I: ISTOTA KULTURY
2. Czym jest filozofia kultury?
Ernst Cassirer, "Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury", Rozdział I:
"Kryzys wiedzy człowieka o sobie", przeł. A. Staniewska, Warszawa 1971.
3. Natura a prawo
Platon, "Gorgiasz", [w:] tegoż, "Dialogi", t. I, fragmenty (przede wszystkim
rozmowa Sokratesa z Kalliklesem, 482c-492c), przeł. W. Witwicki, Kęty 1999.
4. Humanizm
Giovanni Pico della Mirandola, "Mowa o godności człowieka", przeł. Z.
Nerczuk i M. Olszewski, Warszawa 2010.
5. Relatywizm kulturowy
Michel de Montaigne, "Próby", Księga I, Rozdział XXXI: "O kanibalach",
przeł. T. Boy-Żeleński i E. Cięglewicz, Warszawa 1957.
6. Żywioły kultury
Fryderyk Nietzsche, "Narodziny tragedii albo Grecy i pesymizm", Rozdziały
1-4, przeł. L. Staff, Warszawa 1907.
7. Warsztat powtórzeniowy I
Utrwalenie i pogłębienie rozumienia omówionych koncepcji filozofii kultury i
człowieka. Forma zajęć: Praca w grupach / Mini-esej porównawczy / Debata
oksfordzka.

CZĘŚĆ II: KRYTYKA NOWOCZESNOŚCI I DIAGNOZY WSPÓŁCZESNOŚCI 8. Przemysł
kulturalny Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, "Dialektyka oświecenia.
Fragmenty filozoficzne", Rozdział: "Przemysł kulturalny: Oświecenie jako
masowe oszustwo", przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 1994.
9. Kultura jako zabawa
Johan Huizinga, "Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury", Rozdział I:
"Natura i znaczenie zabawy jako zjawiska kulturowego", przeł. M. Kurecka, W.
Wirpsza, Warszawa 2007.
10. Istota techniki
Martin Heidegger, "Odczyty i rozprawy", Esej: "Pytanie o technikę", przeł.
K. Michalski, Warszawa 2007.
11. Transhumanizm
Stanisław Lem, "Summa Technologiae", Esej: "Autoewolucja", Kraków 2000.
12. Logika późnego kapitalizmu
Fredric Jameson, "Postmodernizm, czyli logika kulturowa późnego
kapitalizmu", Rozdział I: "Logika kulturowa późnego kapitalizmu", przeł. M.
Płaza, Kraków 2011.
13. Ideologia, fantazja, cynizm
Slavoj Žižek, "Przekleństwo fantazji", Rozdział IV: "Fetyszyzm jako źródło
cierpień", przeł. A. Chmielewski, Wrocław 2001.
14. Warsztat powtórzeniowy II
Utrwalenie i pogłębienie rozumienia krytycznych nurtów w filozofii
nowoczesności i ponowoczesności omówionych w trakcie zajęć. Forma zajęć:
Praca w grupach / Mini-esej porównawczy / Debata oksfordzka.
15. Kolokwium końcowe
Pisemne zaliczenie przedmiotu dla osób, które nie uzyskały oceny 5,0 z co
najmniej 10 wejściówek.

Ćwiczenia audytoryjne

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Mini wykład, Dyskusja

Rodzaj zajęć	Metody zaliczenia	Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład	Udział w dyskusji, Egzamin
Ćwiczenia audytoryjne	Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie

Dodatkowy opis

Osoba studencka może korzystać z AI podczas wykonywania zadań w ramach kursu, jeśli uzyskają wcześniejszą zgodę prowadzącego. Ich użycie musi być odpowiednio udokumentowane.

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Podstawową formą zaliczenia jest egzamin w formie ustnej: każda osoba zdająca otrzymuje trzy losowo wybrane pytania z wcześniej udostępnionej przez wykładowcę listy tez. Do otrzymania najniższej oceny pozytywnej (3) wymagana jest odpowiedź na co najmniej 50%. Do oceny 3,5 wymagana jest odpowiedź na 60%, do oceny 4 wymagana jest odpowiedź na 70%, do oceny 4,5 wymagana jest odpowiedź na 80%, natomiast do oceny 5 wymagana jest odpowiedź na minimum 90%. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest wcześniejsze zaliczenie ćwiczeń. Warunkiem zaliczenia ćwiczeń jest obecność na zajęciach (dopuszczalne dwie nieobecności nieusprawiedliwione), przygotowanie i wygłoszenie prezentacji oraz uzyskanie pozytywnego wyniku z pisemnego kolokwium. Warunkiem dopuszczenia do kolokwium jest zdobycie co najmniej 50% punktów ze wszystkich wejściówek. Wejściówki to krótkie testy przeprowadzane na początku zajęć, sprawdzające znajomość zadanych lektur. Z kolokwium zwolnione zostaną osoby, które w co najmniej 10 wejściówkach uzyskały minimum 90% poprawnych odpowiedzi. Aktywność na zajęciach pozwala na podniesienie oceny końcowej maksymalnie o 20%.

Sposób obliczania oceny końcowej

Ocena końcowa stanowi średnią ważoną oceny z egzaminu oraz oceny z ćwiczeń audytoryjnych. Na ocenę końcową składają się: egzamin (50%) oraz ocena z ćwiczeń, na którą składają się: prezentacja (10%) i kolokwium (40%). Aktywny udział w dyskusji pozwoli na uzyskanie dodatkowych punktów podnoszących ocenę z ćwiczeń (max. 20%).

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Nieobecności ponad dopuszczalny limit można odrobić w formie konsultacji dotyczącej tekstu omawianego na danych zajęciach w godzinach dyżuru prowadzącego. Napisanie eseju będzie wymagane od osób, które przekroczą więcej niż 6 nieusprawiedliwionych nieobecności.

Wymagania wstępne i dodatkowe

brak

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Wykład: Osoby studenckie uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z sylabusem przedmiotu. Osoby studenckie powinny na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego. Ćwiczenia audytoryjne: Osoby studenckie przystępując do ćwiczeń są zobowiązane do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.

Literatura

Obowiązkowa

Rosińska, J., Z. Michalik (red.). 2007. Co to jest filozofia kultury? Warszawa.

Dodatkowa

Badiou, A. 2007. Święty Paweł. Ustanowienie uniwersalizmu. Kraków: Kongregacja Ha!art.
Baudrillard, J. 2006. W cieniu milczącej większości, albo kres sfery społecznej . Warszawa: Sic!.
Dawkins, R. Bóg urojony. Warszawa: Wydawnictwo CiS, s. 225-286.
Feuerbarch, L. 1981. Wykłady o istocie religii. Warszawa: PWN, s. 25-33, s. 180-190, s. 308-318.
Lyotard, J. F. 1997. Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy. Warszawa: Fundacja „Aletheia”, s. 97-119, s. 163-178.
Marks, Karol. 1949. Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa. Wstęp. W: Karl Marks. Wybrane Pisma Filozoficzne. Warszawa: KiW.
Nietzsche, F. 1999. Antychrześcijanin. Kraków: Nomos, s. 60-72.
Platon. 2002. Gorgiasz. Kęty: Antyk.
Sartre, Jean Paul. 1998. Egzystencjalizm jest humanizmem. Warszawa: Wydawnictwo Literackie MUZA.
Žižek, S. 2001. Przekleństwo fantazji. Wrocław: Wydawnictwo UWr, s. 144-184.
Barker, C. 2005. Studia kulturowe. Teoria I praktyka. Kraków.
Konersmann, R. 2009. Filozofia kultury. Wprowadzenie. Warszawa.
Simmel, G. 2007. Filozofia kultury. Eseje. Kraków.

Badania i publikacje

Publikacje

Przykładowe publikacje związane z tematem zajęć:
Jowita Guja, Soteriologia ateizmu jako nowa antropologia, Libron, Kraków, 2018.
Jowita Guja, Salutary Meanings of Sublimation. Selected Soteriological Threads of Alienation
Criticism of Religion, w: Studia Humana – De Gruyter, the Issue 23, 2017, s. 44-59.
Jowita Guja, Idea alienacji religijnej – źródła i konteksty współczesne, 2017, Studia z Historii
Filozofii, (2017) Vol.8, s. 113-130.
Jowita Guja, From utopia to dystopia – a vision of human nature in Renaissance political utopias
and classical science-fiction dystopias, 2016, Res Politicae, (2016) t. VIII, s. 207-221.
Jowita Guja, Filozofia rosyjska w drodze do socjalistycznej utopii – przykład myśli Wissariona
Jowita Guja, 2013, Faith And Alienation In A Thought Of Slavoj Zizek ,The Sociological Review, Volume IV, 1-2/2013, s. 7-20
Jowita Guja (red.)Mistrzowie podejrzeń : afirmacja, negacja czy przezwyciężenie? , 2015, Libron,
Kraków, s. 281.
Jowita Guja (red.)Ateizm w kulturze Zachodu i Wschodu, Kraków 2012, Wydawnictwo Libron, s. 278.
Jowita Guja, Jakub Gomułka (red.), 2011, Anglosaska filozofia religii wobec problemów współczesności, Kraków Wydawnictwo Libron , s. 164.