Akademia Górniczo-Hutnicza logotyp
pl en
pl
Współczesne koncepcje antropologii kultury
Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów
Kulturoznawstwo
Specjalność
Komunikacja wizualna i projektowanie graficzne
Jednostka organizacyjna
Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia
Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów
Stacjonarne
Profil studiów
Ogólnoakademicki
Cykl dydaktyczny
2026/2027
Kod przedmiotu
HKLTKWS.II1.04453.26
Języki wykładowe
polski
Obligatoryjność
Obowiązkowy
Blok zajęciowy
Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi
Tak
Koordynator przedmiotu
Katarzyna Skowronek
Prowadzący zajęcia
Katarzyna Skowronek, Joanna Mientus
Okres
Semestr 1
Forma zaliczenia
Egzamin
Forma prowadzenia i godziny zajęć
Wykład: 15
Ćwiczenia audytoryjne: 15
Liczba punktów ECTS
3

Cele kształcenia dla przedmiotu

C1 Zapoznanie osób studiujących z najważniejszymi współczesnymi koncepcjami i nurtami antropologii społeczno-kulturowej w odniesieniu do klasycznych tradycji antropologicznych.
C2 Przekazanie wiedzy o przemianach teorii, pojęć i metod antropologicznych oraz o współczesnych sposobach interpretowania zjawisk kulturowych.
C3 Zapoznanie osób studiujących z najważniejszymi problemami, dylematami i wyzwaniami współczesnych badań antropologicznych.

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod Efekty w zakresie Kierunkowe efekty uczenia się Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1 Wszechstronnie zna główne kierunki rozwoju współczesnej antropologii, rozumie historyczny charakter kształtowania się antropologii. Potrafi wskazać na najważniejsze i najnowsze osiągnięcia współczesnej antropologii. KLT2A_W06, KLT2A_W08, KLT2A_W09 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
W2 Posiada poszerzoną wiedzę o typach więzi społecznych, ich genezie, zmienności, zróżnicowanych funkcjach oraz kulturowych odniesieniach w perspektywie antropologicznej. KLT2A_W15 Aktywność na zajęciach, Egzamin
W3 Zna znaczenie refleksji antropologicznej i jej wpływ na kształt obecnej kultury i przemiany, jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu. KLT2A_W11, KLT2A_W21 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
W4 Zna i rozumie metody analizy i interpretacji artefaktów kulturowych używane we współczesnych teoriach antropologicznych. KLT2A_W07, KLT2A_W17 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
Umiejętności – Student potrafi:
U1 Analizuje złożone współczesne teksty z antropologiczne, identyfikuje ich paradygmaty. Rekonstruuje i konstruuje różnego rodzaju argumentacje w tekstach z zakresu współczesnej antropologii, odwołując się do złożonych przesłanek normatywnych danego stanowiska lub do założeń światopoglądowych bądź do tradycji kulturowych. KLT2A_U03, KLT2A_U10, KLT2A_U21, KLT2A_U23 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie
U2 W analizie zjawisk społecznych i kulturowych uwzględnia odmienne ich postrzeganie przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur. Wieloaspektowo interpretuje zjawiska charakterystyczne dla świata wielokulturowego w kontekście przemian społeczeństw nowoczesnych i ponowoczesnych. KLT2A_U20 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin
U3 Potrafi w sposób zaawansowany wyszukiwać, selekcjonować i umiejętnie wykorzystywać dostępne źródła dla przygotwania interpretacji fenomenów współczesnej kultury. KLT2A_U15 Aktywność na zajęciach
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1 Ma świadomość znaczenia refleksji antropologicznej dla rozumienia procesów i przemian zachodzący we współczesnych społeczeństwach. Ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy, świata. KLT2A_K09 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji
K2 Interpretuje nowe idee z zakresu antropologii współczesności i potrafi nad nimi prowadzić wieloaspektową dyskusję. Rozumie problematykę etyczną związaną z antropologią. KLT2A_K03, KLT2A_K07 Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Głównym celem przedmiotu jest przedstawienie współczesnych nurtów w antropologii, identyfikowanych z postmodernizmem i poststrukturalizmem w perspektywie teoretycznej i metodologicznej.

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład 15
Ćwiczenia audytoryjne 15
Przygotowanie do zajęć 8
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 24
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2
Dodatkowe godziny kontaktowe 3
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 8
Łączny nakład pracy studenta
Liczba godzin
75
Liczba godzin kontaktowych
Liczba godzin
30

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp. Treści programowe Efekty uczenia się dla przedmiotu Formy prowadzenia zajęć
1.

Na ćwiczeniach zostaną omówione tematy:



  1. Historia antropologii - omówienie metod badawczych i sposobu pracy pierwszych antropologów 

  2. Postkolonializm - charakterystyka dyskursu postkolonialnego ze wskazaniem na europocentryzm 

  3. Antropologia rasy i etniczności - rasa jako konstrukt kulturowo-społeczny 

  4. Antropologia płci (gender studies) - kulturowe rozumienie płci, omówienie filozofii Judith Butler, kulturowy sposób konstruowania tożsamości płciowej

  5. Antropologia cyfrowa - omówienie tego, czym badacz może zajmować się w ramach antropologii cyfrowej, oraz jakie jest miejsce człowieka w cyberspołeczeństwie


Spotkania 6 i 7 zostaną przeznaczone na prezentację projektów będących główną składową oceny z ćwiczeń.

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Ćwiczenia audytoryjne
2.

Głównym celem wykładów jest przedstawienie najważniejszych współczesnych nurtów i problemów antropologii społeczno-kulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem przemian epistemologicznych i metodologicznych związanych z postmodernizmem, poststrukturalizmem i postkolonializmem. Omówione zostaną ich relacje z klasycznymi tradycjami antropologicznymi oraz wybrane pojęcia istotne dla współczesnej refleksji antropologicznej, takie jak podmiotowość, refleksyjność, Inny/Obcy, różnica, wiedza lokalna, performatywność i afektywność.


Problematyka wykładów:


1–2. Wprowadzenie do antropologii współczesnej. Antropologia jako nauka. Przypomnienie wybranych nurtów klasycznych: funkcjonalizmu, antropologii językowej i strukturalizmu. Główne sposoby myślenia antropologicznego i metody antropologii. Interpretacja antropologiczna. Uniwersalizm i relatywizm.


3. Zwrot refleksyjny i antropologia postmodernistyczna. Podmiotowość badacza, refleksyjność, krytyka obiektywizmu, eurocentryzmu i relacji wiedzy i władzy. Esencjalizm i antyesencjalizm. Zmiana relacji antropolog–badani.


4–5. Różnica, tożsamość i mobilność we współczesnej antropologii. Etniczność i wielokulturowość. Inny/Obcy. Różnica i wykluczenie. Globalizacja i glokalizacja. Tożsamości narodowe i hybrydowe. Mobilność i nowe rozumienie lokalności.


6. Nowe obszary antropologii współczesnej. Antropologia ciała, zmysłów i afektów. Wybrane aspekty antropologii feministycznej i queerowej. Antropologia wobec technologii i kultur cyfrowych. Etnografia cyfrowa. Relacje postludzkie i posthumanizm.


7–8. Antropologia wobec kolonializmu i jego dziedzictwa. Kolonializm, neokolonializm, postkolonializm i studia zależnościowe. Krytyka eurocentryzmu i kategorii „rasy”. Różnica, hierarchie i wykluczenie w perspektywie postkolonialnej.

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Wykład

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Mini wykład, Dyskusja, Kształcenie zdalne, Studium przypadku (ang. case study), Praca grupowa, Metoda problemowa (ang. Problem Based Learning), Praca z materiałem źródłowym, Wykład

Rodzaj zajęć Metody zaliczenia Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład Aktywność na zajęciach, Egzamin Uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu pisemnego.
Ćwiczenia audytoryjne Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie Uzyskanie pozytywnej oceny z ćwiczeń na podstawie kolokwium, aktywnego udziału w zajęciach oraz realizacji zadań określonych przez prowadzącą.

Dodatkowy opis

Wykłady obejmują elementy dyskusji problemowej dotyczącej wybranych zagadnień współczesnej antropologii społeczno-kulturowej.

 

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Osoba studiująca ma prawo do dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności na ćwiczeniach audytoryjnych. W przypadku niezaliczenia ćwiczeń w pierwszym terminie ma prawo do zaliczenia poprawkowego na zasadach określonych przez prowadzącą zajęcia.

Egzamin ma formę pisemną i obejmuje dwa pytania problemowe wymagające syntezy wiedzy zdobytej podczas wykładów. Szczegółowe zasady egzaminu i kryteria oceniania są przedstawiane na pierwszym wykładzie.

W przypadku poprawy egzaminu do obliczenia oceny końcowej przyjmuje się ocenę uzyskaną w II lub III terminie.

 

W ramach zaliczenia ćwiczeń osoby studiujące wykonują projekty, które zostaną prezentowane podczas zajęć. Temat powinien zostać skonsultowany wcześniej z osobą prowadzącą. 

Użycie sztucznej inteligencji jest dozwolone jedynie w celach redakcyjnych i związanych z researchem, a zastosowanie jej powinno zostać odnotowane podczas prezentacji projektu w przejrzysty sposób. 

Sposób obliczania oceny końcowej

Ocena końcowa jest obliczana na podstawie następujących wag:

OK = 0,7 OE + 0,3 OĆ,

gdzie: OE – ocena z egzaminu pisemnego, OĆ – ocena z ćwiczeń audytoryjnych.

Ocena z ćwiczeń audytoryjnych jest obliczana następująco: 70% – ocena projektu grupowego (prezentacja), 20% – aktywny udział w dyskusji, 10% - sprawozdania z lektur

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Nieobecności na wykładach nie wymagają odrabiania; osoba studiująca jest zobowiązana do samodzielnego uzupełnienia omawianego materiału.

Nieobecności na ćwiczeniach audytoryjnych, przekraczające dopuszczalny limit dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności, należy uzupełnić na zasadach i w terminie określonych przez prowadzącą zajęcia.

Wymagania wstępne i dodatkowe

Brak

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Udział w wykładach nie jest obowiązkowy.

Udział w ćwiczeniach audytoryjnych jest obowiązkowy. Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze.

Literatura

Obowiązkowa
  1. Literatura obowiązkowa:
  2. Agnieszka Halemba, Maria Dębińska, Joanna Mroczkowska, Łukasz Smyrski (2022), „Wstęp. Antropologia więcej-niż-ludzka”, „Etnografia Polska”, t. 66.
  3. J. D. Eller, Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, Kraków 2012, rozdział 1. i 2.
  4. Katarzyna Majbroda (2021), „W stronę etnografii transrelacyjnej. Antropologia wobec antropocenu, kryzysu klimatycznego i relacyjnie urządzonej rzeczywistości”, „Etnografia Polska”, t. 65.
  5. M. Buchowski i M. Kempny, „Czy istnieje antropologia postmodernistyczna?”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: 1999, s. 9-28.
  6. Literatura zalecana :
  7. Bauman, Z. 2007. Płynne czasy. Życie w epoce niepewności. Warszawa.
  8. Bauman, Z. 2011. Kultura w płynnej nowoczesności. Warszawa.
  9. Benedyktowicz Z., Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków 2000.
  10. Burszta W. J. i Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa: Instytut Kultury, s. 7-13.
  11. Clifford J., „O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski”, w: Ryszard Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków, 1997, s. 236-268.
  12. Domańska, E. (2024). Humanistyka indygeniczna. Teksty Drugie, (6), 12-45.
  13. Geertz C., 2000. Dzieło i życie. Warszawa: KR.
  14. Geertz C., 2003b. „Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury”, w: Kempny i Nowicka (red.) 2003, s. 35-58.
  15. Geertz C., 2005. Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Kraków: UJ.
  16. Geertz C., 2005. Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Kraków: UJ.
  17. Hastrup, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008.
  18. Kempny M. i Nowicka E. (red.). Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: WN PWN. s. 139-179.
  19. Kuligowski W. K., Antropologia współczesności. Wiele światów, jedno miejsce, Kraków 2007.
  20. Kuligowski, W. Antropologia refleksyjna. O rzeczywistości tekstu, Poznań 2001.
  21. Monika Stobiecka (red.) (2023), Krytyczne studia nad dziedzictwem. Pojęcia, metody, teorie i perspektywy, Warszawa: WUW.
  22. Lubaś M. 2003. Rozum i etnografia. Przyczynek do krytyki antropologii postmodernistycznej. Kraków: NOMOS.
  23. Tyler S. A. 1999. „Przed-się-wzięcie postmodernistyczne”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 67-87.
  24. *Ćwiczenia audytoryjne:*
  25. Appadurai, A. 1999. O właściwe miejsce w hierarchii, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s. 228-244.
  26. Burszta, W. 2008. Świat jako więzienie kultury. Pomyślenia. Warszawa, s. 43-72.
  27. Clifford, J. 1996. O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski, W: Nycz, R. (red.),Postmodernizm: Antologia przekładów. Kraków, s. 214-236.
  28. Clifford, J. 1999. O autorytecie etnograficznym, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s.123-159.
  29. Geertz, C. 1999. Anty anty-relatywizm, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 39-63.
  30. Geertz, C. 2000. Dzieło i życie. Warszawa, s. 9-41.
  31. Hanson, A. 1999. Kreowanie Maorysa: wynalazek kultury i jego logika, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 183-201.
  32. Harris, M. 2007. Krowy, świnie, wojny i czarownice. Zagadki kultury, Katowice, s. 131-198.
  33. Pool, R. Etnografia postmodernistyczna, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 247-267.
  34. Rabinov, P. 1999. Wyobrażenia są faktami społecznymi: modernizm i postmodernizm w antropologii, , W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 88-122.
  35. Ramos, A. R. 1999. Rozmyślając o Yanomami: wyobrażenia etnograficzne a pogoń za egzotyką, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 203-227.
  36. Mbembe A. 2018. Polityka wrogości, tłum. U. Kropowiec, Wydawnictwo Karakter.
Dodatkowa
  1. Burszta, W. J, K. Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa,s. 17-35, s. 37-57.

Badania i publikacje

Badania
  1. Katarzyna Skowronek, udział w grancie naukowym „Programy alternatywnej duchowości na Śląsku Cieszyńskim od końca XIX w. do lat 70. XX w.”
Publikacje
  1. Katarzyna SKOWRONEK, Dyskurs a zwrot kulturowy (cultural turn) —// W: Lingwistyczne badania nad dyskursem : kompendium / red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka. — Kraków : UNIVERSITAS, 2024.
  2. Katarzyna Skowronek, Mariusz Rutkowski, Linguistic construction of female identity in Polish political discourse / // Lege Artis [Dokument elektroniczny]. — Czasopismo elektroniczne ; — 2020 — vol. 5 no. 2, s. 263–300.
  3. Katarzyna SKOWRONEK, Clifford Geertz w onomastyce? : refleksje na marginesie lektury monografii Artura Rejtera „Nazwy własne w kon/tekstach kultury” // Onomastica ; — 2019 — R. 63, s. 315–322.
  4. Katarzyna SKOWRONEK, Kategoria Obcego w oficjalnym dyskursie Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce W: Obcy/Inny : propozycje aplikacji pojęciowych / red. nauk. Małgorzata Karwatowska, Robert Litwiński, Adam Siwiec. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018.
  5. Katarzyna SKOWRONEK, Turysta i konsumowanie : „Kulinarny Kraków” - w perspektywie onomastyczno-kulturoznawczej , W: Z nazwą w świat : filologiczna podróż z profesor Ireną Sarnowską-Giefing / pod red. Magdaleny Graf, Wojciecha Hofmańskiego, Pawła Grafa. — Poznań : Instytut Naukowo-Wydawniczy MAIUSCULA s 2018. S. 297–[313].
  6. Katarzyna SKOWRONEK , Czy onomastyka jest kobietą? : na marginesie lektur antropologicznych i onomastycznych, Onomastica ; ISSN 0078-4648. — 2016 — R. 60, s. 411–421. — Bibliogr. s. 420–421, Summ.
  7. Katarzyna SKOWRONEK, (2019) „Antropologia feministyczna i historia kobiet a onomastyka – miejsca wspólne (na przykładzie chrześcijańskich imion żeńskich obecnych w nazwach miejscowych)”, ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LINGUISTICA, (14), s. 218–234.
  8. Mariusz Rutkowski, Katarzyna Skowronek, Onomastic Discourse Analysis. A New Perspective on Proper Names, V&R unipress, 2026.