Akademia Górniczo-Hutnicza logotyp
pl en
pl
Współczesne koncepcje antropologii kultury
Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów
Kulturoznawstwo
Specjalność
Komunikacja wizualna i projektowanie graficzne
Jednostka organizacyjna
Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia
Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów
Stacjonarne
Profil studiów
Ogólnoakademicki
Cykl dydaktyczny
2026/2027
Kod przedmiotu
HKLTKWS.II1.04453.26
Języki wykładowe
polski
Obligatoryjność
Obowiązkowy
Blok zajęciowy
Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi
Tak
Koordynator przedmiotu
Katarzyna Skowronek
Prowadzący zajęcia
Katarzyna Skowronek, Magdalena Machowska
Okres
Semestr 1
Forma zaliczenia
Egzamin
Forma prowadzenia i godziny zajęć
Wykład: 15
Ćwiczenia audytoryjne: 15
Liczba punktów ECTS
3

Cele kształcenia dla przedmiotu

C1 Zapoznanie studentów ze współczesnymi koncepcjami antropologii dotyczącymi kultury/kultur w zestawieniu z koncepcjami antropologii klasycznej.
C2 Przekazanie wiedzy na temat rozwoju teorii kultury/kultur, szczególnie tych współczesnych.
C3 Uświadomienie dylematów, problemów i wyzwań związanych ze współczesnymi badaniami antropologicznymi

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod Efekty w zakresie Kierunkowe efekty uczenia się Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1 Wszechstronnie zna główne kierunki rozwoju współczesnej antropologii, rozumie historyczny charakter kształtowania się antropologii. Potrafi wskazać na najważniejsze i najnowsze osiągnięcia współczesnej antropologii. KLT2A_W06, KLT2A_W08, KLT2A_W09 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
W2 Posiada poszerzoną wiedzę o typach więzi społecznych, ich genezie, zmienności, zróżnicowanych funkcjach oraz kulturowych odniesieniach w perspektywie antropologicznej. KLT2A_W15 Aktywność na zajęciach, Egzamin
W3 Zna znaczenie refleksji antropologicznej i jej wpływ na kształt obecnej kultury i przemiany, jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu. KLT2A_W11, KLT2A_W21 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
W4 Zna i rozumie metody analizy i interpretacji artefaktów kulturowych używane we współczesnych teoriach antropologicznych. KLT2A_W07, KLT2A_W17 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
Umiejętności – Student potrafi:
U1 Analizuje złożone współczesne teksty z antropologiczne, identyfikuje ich paradygmaty. Rekonstruuje i konstruuje różnego rodzaju argumentacje w tekstach z zakresu współczesnej antropologii, odwołując się do złożonych przesłanek normatywnych danego stanowiska lub do założeń światopoglądowych bądź do tradycji kulturowych. KLT2A_U03, KLT2A_U10, KLT2A_U21, KLT2A_U23 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie
U2 W analizie zjawisk społecznych i kulturowych uwzględnia odmienne ich postrzeganie przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur. Wieloaspektowo interpretuje zjawiska charakterystyczne dla świata wielokulturowego w kontekście przemian społeczeństw nowoczesnych i ponowoczesnych. KLT2A_U20 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin
U3 Potrafi w sposób zaawansowany wyszukiwać, selekcjonować i umiejętnie wykorzystywać dostępne źródła dla przygotwania interpretacji fenomenów współczesnej kultury. KLT2A_U15 Aktywność na zajęciach
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1 Ma świadomość znaczenia refleksji antropologicznej dla rozumienia procesów i przemian zachodzący we współczesnych społeczeństwach. Ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy, świata. KLT2A_K09 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji
K2 Interpretuje nowe idee z zakresu antropologii współczesności i potrafi nad nimi prowadzić wieloaspektową dyskusję. Rozumie problematykę etyczną związaną z antropologią. KLT2A_K03, KLT2A_K07 Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Głównym celem przedmiotu jest przedstawienie współczesnych nurtów w antropologii, identyfikowanych z postmodernizmem i poststrukturalizmem w perspektywie teoretycznej i metodologicznej.

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład 15
Ćwiczenia audytoryjne 15
Przygotowanie do zajęć 8
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 24
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2
Dodatkowe godziny kontaktowe 3
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 8
Łączny nakład pracy studenta
Liczba godzin
75
Liczba godzin kontaktowych
Liczba godzin
30

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp. Treści programowe Efekty uczenia się dla przedmiotu Formy prowadzenia zajęć
1.

Teksty omawiane na ćwiczeniach częściowo odnoszą się  do wybranych zagadnień poruszanych na wykładach.


Zostały dobrane wg klucza praktyk antropologa w terenie i jego relacji ze świadkiem wydarzeń traumatycznych. Dotyczą: etyki badań, wrażliwości,  języka traumy, różnorodności narracji o traumatycznych wydarzeniach w tym języka filmu i specyfiki rejestrowania relacji świadka i jego osoby w tej roli.
Znajomość tekstów, aktywny udział na zajęciach, praca w grupach tematycznych zakończona prezentacją multimedialną są podstawą zaliczenia.


Literatura ćwiczenia:


Filmy:


Siła kobiet, reż. DJ JR, 2010.


Miejsce urodzenia, reż. Paweł Łoziński 1992.


Artykuły i rozdziały z książek:


Michał Głowiński, Figura wroga (o propagandzie marcowej), [w:]  tenże, Nowomowa po polsku, PEN, Warszawa 1991.


Karl-Markus Gauss, Psożercy ze Svini, tł. Alicja Buras, Czarne, Wołowiec 2005.


Bessel van der Kolk,  Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy, tł. M. Załoga, Czarna Owca 2023.


Sendyka Roma, Papier Sylwia, Grzybowska Katarzyna red., Rzeczowy świadek, WUJ,  Kraków 2019.


Dauksza Anna, Koprowska Karolina, Świadek: jak się staje, czym jest?, IBL PAN, Warszawa 2019.

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Ćwiczenia audytoryjne
2.

Głównym celem wykładów jest przedstawienie współczesnych nurtów w antropologii społeczno-kulturowej, zwłaszcza tych identyfikowanych z postmodernizmem, poststrukturalizmem i postkolonializmem (studiami zależnościowymi). Zastanowimy się nad głównymi założeniami tych kierunków, przede wszystkim epistemologicznymi oraz metodologicznymi. Przeanalizujemy źródła, różnice oraz „miejsca wspólne” postmodernizmu w antropologii z koncepcjami klasycznymi (np. funkcjonalizmem i strukturalizmem). Podjęta zostanie również próba rekonstrukcji najważniejszych idei i pojęć w myśli współczesnej antropologii, takich jak podmiotowość, refleksyjność, Inny/Obcy, tekstowość, nowa lokalność, wiedza lokalna, różnica, performatywność, afektywność etc.

Problematyka wykładów:
1-2. Wprowadzenie do antropologii współczesnej. Antropologia jako nauka. Przypomnienie wiedzy dotyczącej klasycznych nurtów i kierunków antropologicznych (m.in. nurt funkcjonalistyczny, szkoła E. Sapira, strukturalizm głęboki). Główne idee antropologii, sposoby myślenia antropologicznego i metody antropologii. Interpretacja antropologiczna. Uniwersalność a relatywizm.


3. Współczesny antropolog – znaki szczególne. Podmiotowość w nowych ujęciach antropologicznych. Tożsamość, refleksyjność, krytyka kultury. Esencjalizm i antyesencjalizm. Krytyka klasycznych modeli takich jak: relacja wiedzy i władzy, eurocentryzm, utopijna obiektywność antropologii. Zwrot refleksyjny w antropologii. Antropologia postmodernistyczna.


4-6. "Nowe" paradygmaty w  antropologii.  Etniczność i wielokulturowość. Spotkanie z Innym(i). Pojęcie etniczności i wielokulturowości w antropologii postmodernistycznej. Różnica i wykluczenie. Globalizacja, glokalizacja a zmiany w antropologii. Tożsamości narodowe a wspólnota wyobrażona. Tożsamości hybrydowe. Nowa mobilność. Ruch jako norma. Współczesna antropologia ciała. Zwrot sensoryczny. Emocje w kulturze. Zwrot afektywny. Antropologia feministyczna i queerowa. Antropologia codzienności. Antropologia w dobie technologii. Społeczeństwa cyfrowe i relacje postludzkie. Etnografia cyfrowa. Posthumanizm.


7-8. Kolonializm. Neokolonializm. Postkolonializm. Studia zależnościowe. Nowa antropologia wobec dziedzictwa kolonializmu. Krytyka "rasy" w nowej antropologii. Postrasowość i ''ślepota na kolor". 


 

 W1, W2, W3, W4, U1, U2, U3, K1, K2 Wykład

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Kształcenie zdalne, Mini wykład, Dyskusja, Studium przypadku (ang. case study), Wykład, Praca z materiałem źródłowym

Rodzaj zajęć Metody zaliczenia Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład Aktywność na zajęciach, Egzamin
Ćwiczenia audytoryjne Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie

Dodatkowy opis

Wykłady są połączone z elementami dyskusji dotyczącej problemów współczesnej antropologii.

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Do zaliczenia ćwiczeń może przystąpić student, który regularnie uczestniczył w zajęciach. Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności. W przypadku niezaliczenia ćwiczeń w pierwszym terminie, student przystępuje do zaliczenia poprawkowego na takich samych zasadach, jakie obowiązywały w terminie pierwszym.

Egzamin ma charakter pisemny (2 pytania ogólne, wymagające umięjętności syntezy wiedzy zdobytej na wykładach). Punktacja i szczegółowe zasady - na pierwszym wykładzie.

Egzamin II lub III termin - w ocenie końcowej brana jest pod uwagę ocena zdobyta w tym terminie (a nie np. średnia z I i II terminu).

Sposób obliczania oceny końcowej

Na ocenę końcową składa się: 1. ocena z egzaminu - 0,7, 2. ocena z ćwiczeń audytoryjnych - 0,3. Ocena z wykładów: 100% - ocena z egzaminu pisemnego Ocena z ćwiczeń: 70% kolokwium, 20% aktywny udział w dyskusji, 10% prezentacja

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Student, który opuści więcej niż dwa zajęcia ćwiczeniowe, ustala z osobą prowadzącą zajęcia zakres i formę wyrównania zaległości.

Wymagania wstępne i dodatkowe

Brak

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Uczestnictwo w wykładzie jest nieobowiązkowe.

Ćwiczenia audytoryjne: zajęcia mają charakter obowiązkowy (dopuszczalne dwie nieusprawiedliwione nieobecności).

Literatura

Obowiązkowa
  1. Literatura obowiązkowa do egzaminu:
  2. W. J. Burszta, Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań 1998, rozdział 1. i 7.
  3. J. D. Eller, Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, Kraków 2012, rozdział 1. i 2.
  4. E. Krawczak, Antropologia kulturowa, Lublin 2007, Rozdział I i VIII
  5. M. Buchowski i M. Kempny, „Czy istnieje antropologia postmodernistyczna?”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: 1999, s. 9-28.
  6. Literatura zalecana :
  7. Bauman, Z. 2007. Płynne czasy. Życie w epoce niepewności. Warszawa.
  8. Bauman, Z. 2011. Kultura w płynnej nowoczesności. Warszawa.
  9. Benedyktowicz Z., Portrety „obcego”. Od stereotypu do symbolu, Kraków 2000.
  10. Burszta W. J. i Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa: Instytut Kultury, s. 7-13.
  11. Clifford J., „O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski”, w: Ryszard Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków, 1997, s. 236-268.
  12. Engelton, T. 1998. Iluzje postmodernizmu. Warszawa.
  13. Gellner, E. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa.
  14. Geertz C. 2003. Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne. Kraków: Universitas. s. 33-57.
  15. Geertz C., 2000. Dzieło i życie. Warszawa: KR.
  16. Geertz C., 2003b. „Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury”, w: Kempny i Nowicka (red.) 2003, s. 35-58.
  17. Geertz C., 2005. Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Kraków: UJ.
  18. Geertz C., 2005. Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Kraków: UJ.
  19. Hastrup, Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, Kraków 2008.
  20. Kempny M. i Nowicka E. (red.). Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: WN PWN. s. 139-179.
  21. Kuligowski W. K., Antropologia współczesności. Wiele światów, jedno miejsce, Kraków 2007.
  22. Kuligowski, W. Antropologia refleksyjna. O rzeczywistości tekstu, Poznań 2001.
  23. Kempny M., 1994. Antropologia bez dogmatów — teoria społeczna bez iluzji. Warszawa: IFiS PAN, s. 144-175.
  24. Lubaś M. 2003. Rozum i etnografia. Przyczynek do krytyki antropologii postmodernistycznej. Kraków: NOMOS.
  25. Nycz R. (red.). 1998. Postmodernizm. Antologia przekładów. Kraków.
  26. Tyler S. A. 1999. „Przed-się-wzięcie postmodernistyczne”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 67-87.
  27. *Ćwiczenia audytoryjne:*
  28. Appadurai, A. 1999. O właściwe miejsce w hierarchii, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s. 228-244.
  29. Burszta, W. 2008. Świat jako więzienie kultury. Pomyślenia. Warszawa, s. 43-72.
  30. Clifford, J. 1996. O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski, W: Nycz, R. (red.),Postmodernizm: Antologia przekładów. Kraków, s. 214-236.
  31. Clifford, J. 1999. O autorytecie etnograficznym, W: Buchowski, M.(red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa, s.123-159.
  32. Geertz, C. 1999. Anty anty-relatywizm, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 39-63.
  33. Geertz, C. 2000. Dzieło i życie. Warszawa, s. 9-41.
  34. Gellner, E. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa 1997, s. 57-124.
  35. Hanson, A. 1999. Kreowanie Maorysa: wynalazek kultury i jego logika, W: Buchowski, M.(red.) op.cit., s. 183-201.
  36. Harris, M. 2007. Krowy, świnie, wojny i czarownice. Zagadki kultury, Katowice, s. 131-198.
  37. Pool, R. Etnografia postmodernistyczna, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 247-267.
  38. Rabinov, P. 1999. Wyobrażenia są faktami społecznymi: modernizm i postmodernizm w antropologii, , W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 88-122.
  39. Ramos, A. R. 1999. Rozmyślając o Yanomami: wyobrażenia etnograficzne a pogoń za egzotyką, W: Buchowski, M.(red.), op.cit., s. 203-227.
  40. Mbembe A. 2018. Polityka wrogości, tłum. U. Kropowiec, Wydawnictwo Karakter.
Dodatkowa
  1. Burszta, W. J, K. Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa,s. 17-35, s. 37-57.

Badania i publikacje

Badania
  1. Katarzyna Skowronek, udział w grancie naukowym „Programy alternatywnej duchowości na Śląsku Cieszyńskim od końca XIX w. do lat 70. XX w.”
Publikacje
  1. Katarzyna SKOWRONEK, Dyskurs a zwrot kulturowy (cultural turn) —// W: Lingwistyczne badania nad dyskursem : kompendium / red. Waldemar Czachur, Artur Rejter, Marta Wójcicka. — Kraków : UNIVERSITAS, 2024.
  2. Katarzyna Skowronek, Mariusz Rutkowski, Linguistic construction of female identity in Polish political discourse / // Lege Artis [Dokument elektroniczny]. — Czasopismo elektroniczne ; — 2020 — vol. 5 no. 2, s. 263–300.
  3. Katarzyna SKOWRONEK, Clifford Geertz w onomastyce? : refleksje na marginesie lektury monografii Artura Rejtera „Nazwy własne w kon/tekstach kultury” // Onomastica ; — 2019 — R. 63, s. 315–322.
  4. Katarzyna SKOWRONEK, Kategoria Obcego w oficjalnym dyskursie Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce W: Obcy/Inny : propozycje aplikacji pojęciowych / red. nauk. Małgorzata Karwatowska, Robert Litwiński, Adam Siwiec. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018.
  5. Katarzyna SKOWRONEK, Turysta i konsumowanie : „Kulinarny Kraków” - w perspektywie onomastyczno-kulturoznawczej , W: Z nazwą w świat : filologiczna podróż z profesor Ireną Sarnowską-Giefing / pod red. Magdaleny Graf, Wojciecha Hofmańskiego, Pawła Grafa. — Poznań : Instytut Naukowo-Wydawniczy MAIUSCULA s 2018. S. 297–[313].
  6. Katarzyna SKOWRONEK , Czy onomastyka jest kobietą? : na marginesie lektur antropologicznych i onomastycznych, Onomastica ; ISSN 0078-4648. — 2016 — R. 60, s. 411–421. — Bibliogr. s. 420–421, Summ.
  7. Katarzyna SKOWRONEK, (2019) „Antropologia feministyczna i historia kobiet a onomastyka – miejsca wspólne (na przykładzie chrześcijańskich imion żeńskich obecnych w nazwach miejscowych)”, ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LINGUISTICA, (14), s. 218–234.