Antropologia kulturowa

Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów: Kulturoznawstwo
Specjalność: -
Jednostka organizacyjna: Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia: Studia licencjackie I stopnia
Forma studiów: Stacjonarne
Profil studiów: Ogólnoakademicki

Cykl dydaktyczny: 2025/2026
Kod przedmiotu: HKLTS.I2.04486.25
Języki wykładowe: polski
Obligatoryjność: Obowiązkowy
Blok zajęciowy: Przedmioty kierunkowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi: Tak

Koordynator przedmiotu

Izabela Trzcińska

Prowadzący zajęcia

Izabela Trzcińska, Yuliya Zlochevska, Edyta Tobiasiewicz

Okres

Semestr 2

Forma zaliczenia

Egzamin

Forma prowadzenia i godziny zajęć

Wykład: 30
Ćwiczenia audytoryjne: 30

Liczba punktów ECTS

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod	Efekty w zakresie	Kierunkowe efekty uczenia się	Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1	zna podstawowe koncepcji teoretyczne dotyczące problematyki kultury oraz zależności zachodzących pomiędzy nimi, a zmianami zachodzącymi w różnych obszarach kultury w społeczeństwie	KLT1A_W07, KLT1A_W11, KLT1A_W12	Kolokwium, Egzamin
W2	zna podstawową terminologię nauk społecznych i humanistycznych	KLT1A_W01	Kolokwium, Egzamin
W3	dostrzega i potrafi wyjaśnić rolę, znaczenie kultury w procesach przemian zachodzących w społeczeństwie	KLT1A_W12	Aktywność na zajęciach
Umiejętności – Student potrafi:
U1	dostrzega zależności zachodzące pomiędzy zjawiskami kulturowymi i rozumie odmienne postrzeganie życia społecznego przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur.	KLT1A_U07, KLT1A_U20	Aktywność na zajęciach, Kolokwium, Egzamin
U2	dzięki zdobytej wiedzy o formach uczestnictwa w kulturze, o znaczeniu wartości i norm funkcjonujących w społeczeństwie nabywa kompetencje do publicznego wypowiadania się i wyrażania opinii	KLT1A_U09	Aktywność na zajęciach
U3	potrafi dostrzegać i interpretować kulturowy dorobek człowieka, a także zjawiska zachodzące w wielokulturowym świecie	KLT1A_U21	Aktywność na zajęciach, Kolokwium, Egzamin
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1	zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy, rozumie potrzebę nieustannego dokształcania się i rozwoju zawodowego	KLT1A_K02	Aktywność na zajęciach

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Celem zajęć jest przegląd głównych, klasycznych szkół antropologicznych oraz analiza wybranych problemów antropologii kulturowej. W ich trakcie analizowane są założenia metodologiczne, główne pojęcia, oraz wizje kultury charakterystyczne dla ewolucjonizmu, funkcjonalizmu, relatywizmu i interpretacjonizmu. Poza tym omawiane są problemy symbolu, rytuału, specyfiki gatunkowej człowieka i kulturowego konstruowania płci.

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta	Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład	30
Ćwiczenia audytoryjne	30
Przygotowanie do zajęć	28
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć	33
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe	2
Dodatkowe godziny kontaktowe	5

Łączny nakład pracy studenta	Liczba godzin 128
Liczba godzin kontaktowych	Liczba godzin 60

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp.	Treści programowe	Efekty uczenia się dla przedmiotu	Formy prowadzenia zajęć
1.	Celem zajęć jest przegląd głównych, klasycznych szkół antropologicznych oraz analiza wybranych problemów antropologii kulturowej. W ich trakcie analizowane są założenia metodologiczne, główne pojęcia, oraz wizje kultury charakterystyczne dla ewolucjonizmu, funkcjonalizmu, relatywizmu i interpretacjonizmu. Poza tym omawiane są problemy symbolu, rytuału, specyfiki gatunkowej człowieka i kulturowego konstruowania płci. Podporą dla rozważań teoretycznych jest bogaty materiał etnograficzny. Studenci czytają klasyczne studia kultur tradycyjnych oraz oglądają materiały filmowe przedstawiające zwyczaje egzotycznych ludów. W czasie zajęć odtwarzany jest także film dokumentalny dotyczący życia i badań Bronisława Malinowskiego, oraz film przedstawiający sylwetkę Jane Goodall i wyniki jej czterdziestoletnich, przełomowych dla nauki badań zwyczajów dzikich szympansów. Kurs skorelowany jest z odbywającymi się w pierwszym semestrze ćwiczeniami do przedmiotu „Wstęp do kulturoznawstwa”, dlatego nie uwzględnia w programie strukturalizmu i postrukturalizmu, szeroko omówionych w trakcie zajęć ze „Wstępu”. Dokładny program: I. Specyfika człowieka jako gatunku. Człowiek a inne naczelne. Projekcja film udokumentalnyego„Żyjące dziko szympanse. W poszukiwaniu genów człowieka”, reż. Michael Boeckmann, 43 min. Celem zajęć jest próba antropologicznego ujęcia specyfiki gatunkowej człowieka. Problem ten rozważany jest w oparciu o prezentowany materiał filmowy, oraz wiedzę wyniesioną przez studentów z innych kursów. Literatura uzupełniająca: A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001, rozdz. V i VI (Biologiczne podstawy kultury i religii, Antropogeneza i geneza wierzeń religijnych) s. 133 - 206. E. Nowicka, Świat człowieka – świat kultury, Warszawa 2007, rozdz. V (Geneza kultury), s. 180 – 225. D. Morris, Naga małpa, Warszawa 1974. J. Goodall, W cieniu człowieka, Warszawa 1974. J. Goodall, Przez dziurkę od klucza; trzydzieści lat obserwacji szympansów nad potokiem Gombe, Warszawa 1995. J. Diamond, Trzeci szympans; ewolucja i przyszłość zwierzęcia zwanego człowiekiem, Warszawa 1996. T. Bielicki, O pewnej osobliwości człowieka jako gatunku, w: „Znak”, nr 1/1993. Materiały dodatkowe: Film dokumentalny „Żyjące dziko szympanse. W poszukiwaniu genów człowieka”, reż. Michael Boeckmann, 43 min. II. Ewolucjonizm. Teoria magii Jamesa Frazera. Podstawą dyskusji na tych zajęciach są fragmenty tekstu J.G. Frazera Złota gałąź. Omawiane i poddawane krytyce są główne założenia ewolucjonizmu antropologicznego oraz Frazerowska teoria magii i religii. Lektura obowiązkowa: J. G. Frazer, Złota gałąź, Warszawa 1965, Wstęp, s. 9-22, oraz rozdz. III, Magia sympatyczna, s. 37-69. Literatura uzupełniająca A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. III, Podejścia ewolucjonistyczne, s. 60 – 84 F. Barth, A. Gingrich, R. Parkin, S. Silverman, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska I amerykańska, Kraków 2007, Rozwój antropologii w Wielkiej Brytanii, 1830 – 1898, s. 11 – 22. E. Krawczyk, Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003, rozdz. II, Ewolucjoniści i ewolucyjne schematy rozwojowe, s. 37-65. A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001, rozdz. III, Przejawy „myślenia nieoswojonego”, s. 72 – 111. M. Buchowski, Magia i rytuał, Warszawa 1993. B. Malinowski, Magia, mit, religia, Dzieła t. VII, Warszawa 1987. III. Funkcjonalizm. Bronisław Malinowski i jego badania Wysp Trobrianda Zajęcia podzielone są na trzy części. Pierwsza z nich poświęcona jest prezentacja sylwetki, metody i wyników badań Bronisława Malinowskiego. Druga analizie podstawowych założeń funkcjonalizmu jako typu refleksji antropologicznej. Trzecia omówieniu najbardziej charakterystycznych cech kultury Wysp Trobrianda. W trakcie zajęć projekcja filmu dokumentalnego „Szlachetny dzikus”, reż. Jerzy Domaradzki, 53 min. Lektura obowiązkowa B. Malinowski, Argonauci Zachodniego Pacyfiku. Relacje o Poczynaniach i przygodach krajowców z Nowej Gwinei, Warszawa 1986, Wprowadzenie, s. 27-58 Tenże, Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji, rozdz. VII Płodzenie i ciąża w wierzeniach i zwyczajach krajowców, s. 279-316. Literatura uzupełniająca B. Malinowski, Dzieła, Warszawa (różne podtytuły, różne wydania). A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. V, Funkcjonalizm i funkcjonalizm strukturalny, s. 100 – 122. F. Barth, A. Gingrich, R. Parkin, S. Silverman, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska I amerykańska, Kraków 2007, Malinowski i Radcliffe-Brown, 1920-1945, s. 22-34. E. Krawczyk, Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003, rozdz. IV, Nurt funkcjonalistyczny w antropologii, 83-106. M. Flis, A. K. Paluch (red.), Antropologia społeczna Bronisława Malinowskiego, Warszawa 1982. J. Tokarska – Bakir, Malinowski jako paradoks kłamcy, w: Respublica Nowa, 11/2002 B. Olszewska-Dyoniziak, Bronisław Malinowski, twórca nowoczesnej antropologii społecznej, Zielona Góra 1996. A. Krzyżaniak-Gumowska, Trobriandy "Życie seksualne dzikich" - wiek później Dar magii ogrodowej, „Polityka” 12 czerwca 2010, wydanie internetowe: http://www.polityka.pl/swiat/obyczaje/1506188,1,trobriandy-zycie-seksualne-dzikich---wiek-pozniej.read IV. Funkcjonalizm (2). Wymiana darów w społeczeństwach pierwotnych. Teksty Bronisława Malinowskiego i Marcela Maussa są podstawą do dyskusji nad pojęciem i znaczeniem daru w społeczeństwach pierwotnych, oraz ich interpretacją funkcjonalistyczną. Przedmiotem analizy są zjawiska wymiany u Pigmejów (wzajemne dary rodzin łączących się poprzez małżeństwo), Trobriandczyków (wymiana kula) i Kwakiutlów (potlacz). Ilustracją zajęć jest materiał fotograficzny – archiwalne zdjęcia potlaczu u Kwakiutlów i kula na Wyspach Trobrianda. Lektura obowiązkowa: B. Malinowski, Argonauci Zachodniego Pacyfiku. Relacje o Poczynaniach i przygodach krajowców z Nowej Gwinei, Warszawa 1986, rozdz. III Istota Kula, s. 126-155. M. Mauss, Szic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007, s. 107-169. Literatura uzupełniająca: patrz literatura do zajęć nr. III M. Mauss, E. Durkheim, Socjologia i antropologia, Warszawa 1973. M. Mauss, H. Hubert, Esej o naturze i funkcji ofiary, Kraków 2005. Materiały dodatkowe: Materiał fotograficzny na temat potlaczu i kula. Strona internetowa poświęcona kulturze Kwakiutlów, dostępna pod adresem www.lanecc.edu/library/don/copper.htm V. Relatywizm. Ruth Benedict i Margared Mead. Teksty Benedict i Mead są głównym punktem odniesienia w dyskusji nad specyfiką i głównymi pojęciami relatywizmu jako nurtu refleksji antropologicznej. Lektura obowiązkowa: R. Benedict, Wzory kultury, Warszawa 2002, II Różnorodność kultur, III Integracja kultur, s. 100-139. M. Mead, Dojrzewanie na Samoa, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007, s. 474-506. Literatura uzupełniająca: R. Benedict, Chryzantema i miecz: wzory kultury japońskiej, Warszawa 2003. A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. VII, Od relatywizmu do kognitywistyki, s. 146 – 170. F. Barth, A. Gingrich, R. Parkin, S. Silverman, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska I amerykańska, Kraków 2007, Krąg Boasa i narodziny antropologii kulturowej, s. 287 - 306. E. Krawczyk, Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003, rozdz. V, Amerykańska szkoła kultury i osobowości, s. 107 - 127. C. Geertz, My/Nie-My, czyli aMerYka-NIE aMerYka, w: Cliford Geertz, Dzieło i życie, Warszawa 2000, s.141-174. VI. Relatywizm (2) . Koncepcja języka Edwarda Sapira i Benjamina Whorfa Tematem zajęć jest relatywistyczne ujęcie problemu języka. Omawiana jest Sapirowska koncepcja języka i nieświadomego modelowania zachowań społecznych, hipoteza Sapira – Whorfa, struktura i metafizyka języka Indian Hopi. Lektura obowiązkowa: E. Sapir, Nieświadome modelowanie zachowań w społeczeństwie, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007, s. 421-434 B.L. Whorf, Model uniwersum Indian, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007 s. 435-441. Literatura uzupełniająca: B. L. Whorf, Język, myśl i rzeczywistość, Warszawa 1982. E. Sapir, Kultura, język, osobowość, Warszawa 1978. A. Paluch, 1990, Mistrzowie antropologii społecznej, Warszawa 1990, s.178-203. J. Adamowska, S. Niebrzegowska, W zwierciadle języka i kultury, Lublin 1999. P. Bytniewski, Język i kultura w koncepcji E. Sapira i B.L. Whorfa, w: J. Puzina, J. Bartmiński, Język a kultura, tom 2, Zagadnienia leksykalne i aksjologiczne, Wrocław 1991 D. Chandler, The Sapir – Whorf Hypotesis, dostępne pod linkiem www.aber.ac.uk/media/Documents/short/whorf.html Wendland M., Relatywizm komunikacyjny a problem międzykulturowego porozumienia, dostępne pod linkiem www.hc.amu.edu.pl/numery/2/homocommunicativus2.pdf VII. Interpretatywna teoria kultury Clifforda Geertza (1) Przedmiotem zajęć są główne założenia interpretacjonizmu i charakterystyczna dla niego wizja kultury i antropologii. Wizja ta jest znacząco odmienna od omawianych do tej pory ze względu na pewien rys postmodernistyczny. Odsłonięcie tej różnicy jest jednym z zadań dyskusji. Lektura obowiązkowa: C. Geertz, Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury, w: M. Kempny, E. Nowicka (red) Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 35-59. Literatura uzupełniająca: C. Geertz, Interpretacja kultur. Wybrane eseje, Kraków 2005. C. Geertz, Negara. Państwo-teatr na Bali w XIX wieku, Kraków 2006. C. Geertz, Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, Kraków 2005. C. Geertz, Dzieło i życie. Antropolog jako autor, Warszawa 2000. C. Geertz, Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne, Kraków 2003. C. Geertz, „Anty-relatywizm”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa 1999, s. 38-63. C. Geertz, O gatunkach zmąconych (Nowe konfiguracje myśli społecznej), w: R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów, Kraków 1996, s. 214-236. A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. X, Podejścia interpretacyjne i postmodernistyczne, s. 213 – 239. B. Olszewska-Dyoniziak, Co to jest postmodernizm w antropologii, w: B. Olszewska-Dyoniziak (red.), Antropologiczne wizje kultury, Ustroń 2004, s. 209-222. Materiały dodatkowe: Wywiad z Cliffordem Geertzem na youtube, dostępny pod linkami: Cz. I www.youtube.com/watch?v=3dQDx3axrDs&feature=channel Cz. II www.youtube.com/watch?v=d6FftV-XGV0&feature=channel VIII. Interpretatywna teoria kultury Clifforda Geertza (2) Lektura obowiązkowa: C. Geertz "Głęboka gra: walki kogutów na Bali". IX. Symbol i symbolizm w antropologii Przedmiotem zajęć jest symbol jako przedmiot badań antropologicznym. Pierwsza część zajęć jest poświęcona analizie definicji i struktury symbolu w ujęciu Turnerowskim. Druga, Ortnerowskiej koncepcji symbolu kardynalnego. Lektura obowiązkowa: V. W. Turner, Badania nad symbolami, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 85-106. S. Ortner, O symbolach kardynalnych, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 106-117 Lektura uzupełniająca V. Turner, Las symboli. Aspekty rytuałów u ludu Ndembu, Kraków 2007. V. Turner, Gry społeczne, pola i metafory. Symboliczne działanie w społeczeństwie, Kraków 2005 . V. Turner, Od rytuału do teatru, Warszawa 2006. V. Turner, Proces rytualny. Struktura i antystruktura, Warszawa 2010. V. Turner, E. Turner, Obraz i pielgrzymka w kulturze chrześcijańskiej, Kraków 2009. M. Deflem, Rytuał, anty-struktura i religia, czyli Victora Turnera procesualna analiza symboli, artykuł dostępny pod linkiem www.victorturner.webpark.pl/opus.html X. Rytuał jako przedmiot badań antropologicznych. Ryty przejścia Na zajęciach omawiana jest forma i atrybuty obrzędów przejścia, oraz pojęcia liminalności i communitas. Ilustracją do teorii, obok przykładów podawanych przez Turnera, jest materiał filmowy ukazujący ryty przejścia w społeczeństwach pierwotnych i w kulturze zachodniej. Lektura obowiązkowa: V. Turner, Proces rytualny. Struktura i antystruktura, Warszawa 2010, rozdz. III, Liminalność i communitas, s. 115 – 142. Lektura uzupełniająca: Patrz zajęcia nr. IX A. van Gennep, Obrzędy przejścia, Warszawa 2006. R. A. Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, Kraków 2007. K. Podębski, Socjologia podróży, Poznań 2005, część: Pielgrzymowanie, rites de passage, sacrum, poszukiwanie tożsamości: Victor Turner, Eric Cohen, Nelson Graburn. Materiały dodatkowe: Film dokumentalny „Tabu”, cz. IV „Obrzędy przejścia”, prod. National Geographic (40 min.) XI. Rytuał jako przedmiot badań antropologicznych (2). Problem nieczystości. Tematem zajęć jest nieczystość w ujęciu antropologicznym. W oparciu o tekst Mary Douglas rozważane są dwa alternatywne jej pojęcia – krytykowane przez autorkę tekstu, zakładające pomieszanie pojęcia nieczystości i sacrum w umysłowości pierwotnej, oraz prezentowane przez Douglas – utożsamiające pojęcie nieczystości z anomalią. Ze szczególną uwagą analizowany jest przykład rozumienia nieczystości w starożytnych Izraelitów, którego ilustracją jest Księga Kapłańska. Lektura obowiązkowa: M. Douglas, Czystość i zmaza, Warszawa 2007, s. 51-96. Lektura uzupełniająca: M. Douglas, Symbole naturalne. Rozważania o kosmologii, Kraków 2004. M. Douglas, Ukryte znaczenia. Wybrane szkice antropologiczne, Kęty 2007. M. Douglas, Profile kultury, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.) Badanie kultury: elementy teorii antropologicznej, 2003, s. 149-169 Materiały dodatkowe: Wywiad z Mary Douglas na youtube dostępny pod linkiem www.youtube.com/watch?v=yeoYjMekgZY&feature=channel XII. Antropologiczna refleksja nad zagadnieniem płci. Przedmiotem rozważań jest problem kulturowej konstrukcji płci, jej performatywności i uwikłania w relacje władzy. Lektura obowiązkowa: J. Butler, Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, Warszawa 2008, Przedmowa, s. s. 11-32, rozdz. I, Kobiety jako przedmiot feminizmu, s.43-49, rozdz. II, Obowiązkowy porządek biologicznej płci/ kulturowej płci/ pragnienia, s. 50-53. Literatura uzupełniająca: J. Butler, Walczące słowa. Mowa nienawiści i polityka performatywu, Warszawa 2010. J. Butler, Żądanie Antygony. Rodzina między życiem a śmiercią, Kraków 2010. S. B. Ortner, Czy kobieta ma się tak do mężczyzny jak "natura" do "kultury"?, w: T. Hołówka (red.), Nikt nie rodzi się kobietą, Warszawa 1992. H. Moore, Płeć kulturowa i status – wyjaśnienie sytuacji kobiet, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 309-339. A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdział IX, Postrukturaliści, feministki i (inni) niezależni badacze, s. 191 - 213. R. Hryciuk, A. Kościańska (red.), Gender. Perspektywa antropologiczna, Warszawa 2007. C. Owens, Dyskurs Innych: feministki i postmodernizm, w: R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów, Kraków 1996, s. 421-452. XIII. Ponowoczesność jako przedmiot badań antropologicznych. Ostatnie zajęcia z tekstem poświęcone są antropologicznej analizie ponowoczesności i ponowoczesnych wzorów osobowości. Część zajęć przeznaczona jest na podsumowanie całego semestru. XIV. Kolokwium zaliczeniowe.	W1, W2, W3, U1, U2, K1	Ćwiczenia audytoryjne
2.	Cel wykładu: Celem wykładu jest zaznajomienie studentów z ogólną tematyką antropologii kultury. Zagadnienia przedstawione podczas wykładu zostaną naświetlone nie tylko od strony antropologii kulturowej, ale także od strony antropologii biologicznej, oraz filozoficznej. Podstawowe problemy: 1. Zajęcia wprowadzające. Antropologia kulturowa: geneza dyscypliny i jej podstawowe definicje. Antropologia kulturowa a antropologia biologiczna i filozoficzna. Dualizm pojęć natury i kultury. 2-3. Historia badań antropologicznych, nurty, szkoły i metody badawcze. Ewolucjonizm, dyfuzjonizm, funkcjonalizm, konfiguracjonizm (kulturalizm). Strukturalizm i poststrukturalizm, szkoły semiotyczne. Antropologia interpretatywna i symboliczna 4. Antropogeneza. Dylematy współczesności: teoria ewolucji, a tzw. „inteligentny projekt”: problem ideologizacji dyskusji naukowej. Teorie powstania człowieka i kwestia kryterium człowieczeństwa, anagenetyczne i kladogenetyczne modele ewolucji. Zmienność obrazu drzewa genealogicznego człowieka pod wpływem dokonujących się nieustannie odkryć naukowych. Dylemat neandertalczyka. Rola genetyki w koncepcjach antropogenezy. „Afrykańska Ewa”. 5 . Kultury prehistoryczne (solutrejska, oryniacka, magdaleńska). Sztuka, wyobrażenia świata w malarstwie jaskiniowym. 6-7. Społeczności zbieracko-łowieckie. Kompleks wierzeń szamańskich: pochodzenie i zakres. Postać szamana – cechy charakterystyczne, model postaci szamana. Wyobrażenie świata w koncepcjach archaicznych. Zagadnienie wyobrażeń archetypowych i ich trwałość. Problem socjalizacji w społeczeństwach pierwotnych. Problem interpretacji szamanizmu: badania nad odmiennymi stanami świadomości (S. Grof i. in., interpretacje semiotyczne, E. Novikowa). 8-9. Rewolucja neolityczna. Społeczności wczesnorolnicze i ogrodnicze – uwarunkowania materialne i duchowe. Zmiana kulturowa związana z przejściem na osiadły tryb życia. Kulty Wielkiej Bogini i matriarchat: współczesna dyskusja. Charakterystyczne cechy symbolizacji i mitologii epipaleolitycznych i społeczeństw pasterskich. Narodziny cywilizacji. Pierwsze cywilizacje, cechy wspólne 10. Kosmos i chaos. Przestrzeń w wyobrażeniach kultrowych. Mikrokosmos-mezokosmos-makrokosos. 11. Rodzina i systemy pokrewieństwa. Typy więzi rodzinnych. Problem samoidentyfikacji. Pokrewieństwo jako system symboliczny 12. Mit i rytuał. Definicje mitu. Zasadnicze typy mitologii i ich uwarunkowania symboliczne. Rytuały przejścia (A. van Gennepa i V. Turner). Współczesna rytualizacja życia. 13. Magia, religia nauka. Mana. Rodzaje magii (M. Mauss, E. Durkheim, Radcliffe Brown, B. Malinowski). Magia w historii cywilizacji Zachodu. 14. Problem psychofizyczny. Dotychczasowe propozycje rozwiązań: dualizm, monizm, epifenomenalizm. Podejście psychologii transpersonalnej i holistycznej. Śmierć w perspektywie antropologii biologicznej. 15. Inne antropologie: antropologia doświadczenia komunikacji, obrazu, widowiska, miasta.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, K1	Wykład

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Mini wykład, Dyskusja

Rodzaj zajęć	Metody zaliczenia	Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład	Aktywność na zajęciach, Kolokwium, Egzamin
Ćwiczenia audytoryjne	Aktywność na zajęciach, Kolokwium, Egzamin

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Wynik egzaminu, obecność na zajęciach - dopuszczenie do terminu poprawkowego jest analogiczne do warunków terminu pierwszego.

Sposób obliczania oceny końcowej

Antropologia kultury Wynik egzaminu pisemnego – 90%, uczestnictwo i aktywność na zajęciach – 10% warunkiem dopuszczenia do testu jest zaliczenie ćwiczeń (test końcowy) Na ocenę z ćwiczeń składa się wynik kolokwium (test końcowy) 80% oraz aktywność i systematyczna praca na zajęciach udokumentowana krótkimi kartkówkami 20%.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

student musi zgłosić się na konsultacje w celu ustalenia zakresu materiału

Wymagania wstępne i dodatkowe

brak

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Wykład: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego. Ćwiczenia audytoryjne: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.

Literatura

Obowiązkowa

Antropologia kultury, Zagadnienia i wybór tekstów, red. A. Mencwel, Warszawa 2005.
Barnard A., Antropologia. Zarys teorii i historii, Warszawa 2006.
Brozi K.. J., Antropologia kulturowa. Wprowadzenie, t. 1- 2., Lublin 1992-1993.
Burszta W. J., Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań 1998.
Foley R., Zanim człowiek stał się człowiekiem, Warszawa 2001.
Gajda J., Antropologia kulturowa, cz. 1-2, Kraków 2008.
Hann Ch., Antropologia społeczna, Kraków 2008
Krawczak E., Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2007.
Levi-Strauss C., Antropologia strukturalna, PIW, Warszawa 1970.
Mauss M., Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych.
Mauss M., Socjologia i antropologia, Warszawa 1973.
Szyjewski A., Etnologia religii, Kraków 2001
Turner V., Proces rytualny. Struktura i antystruktura, przeł. E. Dzurak, PIW, Warszawa 2010.
Whorf B.L., Język, myśl i rzeczywistość, Warszawa 1992.
Zalewski G., Psychologiczne modele świadomości i samoświadomości, Białystok 1992.

Badania i publikacje

Publikacje

O duchowości inaczej. Coaching w perspektywie przemian kultury współczesnej, Polish Journal of Arts and Culture, MONOGRAFIE II, Kraków 2013
Obraz, mapa i hybryda. Kulturowe aspekty przedstawiania świata, „Polish Journal of the Arts and Culture” 8 (5/2013).
Gregory Bateson i nowa duchowość, w: Humanistyczne wyzwania ekologii umysłu: Gregory Bateson w Polsce. The Challenge for Humanities: the Ecology of Mind. Gregory Bateson in Poland, red. M. Jaworska- Witkowska, L. Witkowski, Warszawa 2016, s. 422-454