Metodologie badań kulturoznawczych

Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów: Kulturoznawstwo
Specjalność: Komunikacja wizualna i projektowanie graficzne
Jednostka organizacyjna: Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia: Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów: Stacjonarne
Profil studiów: Ogólnoakademicki

Cykl dydaktyczny: 2026/2027
Kod przedmiotu: HKLTKWS.II2.02639.26
Języki wykładowe: polski
Obligatoryjność: Obowiązkowy
Blok zajęciowy: Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi: Tak

Koordynator przedmiotu

Katarzyna Skowronek

Prowadzący zajęcia

Katarzyna Skowronek, Albert Leśniak, Szymon Kukulak, Izabela Trzcińska, Fryderyk Kwiatkowski, Paulina Model, Anna Maj

Okres

Semestr 2

Forma zaliczenia

Egzamin

Forma prowadzenia i godziny zajęć

Wykład: 15
Ćwiczenia audytoryjne: 54

Liczba punktów ECTS

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod	Efekty w zakresie	Kierunkowe efekty uczenia się	Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1	rozumienie specyfiki kulturoznawstwa na tle innych nauk, z uwzględnieniem historycznego procesu wyodrębniania się tej dyscypliny	KLT2A_W09	Aktywność na zajęciach, Projekt, Egzamin
W2	Zna współczesne stanowiska metodologicznie w kulturoznawstwie: nowe nurty etnograficzne, analiza treści i krytyczna analiza dyskursu	KLT2A_W07, KLT2A_W18	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Projekt, Egzamin, Sprawozdanie
W3	Na poziomie zaawansowanym posiada aktualną i wszechstronną wiedzę o dziedzinach i dyscyplinach nauki tworzących kulturoznawstwo oraz potrafi wskazać na ich najważniejsze i najnowsze osiągnięcia badawcze, interpretacyjne i metodologiczne.	KLT2A_W06	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Projekt, Egzamin
W4	znajomość koncepcji ogólnej metodologii nauk i podstawowych kategorii metodologicznych	KLT2A_W02	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Projekt, Egzamin
Umiejętności – Student potrafi:
U1	Posiada umiejętność wyboru koncepcji metodologicznej odpowiedniej do założonych celów poznawczych	KLT2A_U08	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Projekt, Egzamin, Sprawozdanie
U2	Potrafi stworzyć model własnego postępowania badawczego według reguł metodologicznych	KLT2A_U02	Projekt, Sprawozdanie
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1	pogłębia kompetencje w zakresie prowadzenia badań naukowych oraz formułowania teorii naukowej	KLT2A_K04, KLT2A_K05	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Projekt, Sprawozdanie, Zaangażowanie w pracę zespołu
K2	Potrafi organizować pracę naukową, właściwie ocenia jej postępy oraz zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy i umiejętności i rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju dorobku zawodowego.	KLT2A_K01, KLT2A_K06	Aktywność na zajęciach, Projekt, Zaangażowanie w pracę zespołu

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Metodologie, metody, strategie i techniki badań kulturoznawczych. Metody gromadzenia danych, analiza, interpretacja, wnioskowanie. Kulturoznawstwo we współczesnej humanistyce.

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta	Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład	15
Ćwiczenia audytoryjne	54
Przygotowanie do zajęć	51
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć	25
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe	2
Dodatkowe godziny kontaktowe	5
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania	23

Łączny nakład pracy studenta	Liczba godzin 175
Liczba godzin kontaktowych	Liczba godzin 69

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp.	Treści programowe	Efekty uczenia się dla przedmiotu	Formy prowadzenia zajęć
1.	Ćwiczenia poświęcone będą na pogłębianiu treści przedstawionych na wykładzie i poszerzona o ukazanie praktycznych możliwości wykorzystania poznanych metod. # Analiza i interpretacja danych # Kultura jako system symboliczny # Etnograficzna interpretacja kultury # Kultura jako tekst # Językoznawcze i semiotyczne metody analizy kultury # Nowa etnografia: żywy dyskurs, analiza punktu widzenia, autoetnografia, poezja etnograficzna, etnografia performatywna # Metodologia historii sztuki (9h) - prof. Jacek Dębicki Tematyka: - ikonologia Erwina Panofsky`ego (interpretacja metody na przykładzie Ołtarza Mariackiego – zajęcia w kościele Mariackim); - hermeneutyka a badania nad sztuką; - strukturalizm i poststrukturalizm a badania nad sztuką; - dekonstrukcja a badanie dzieła sztuki; - postmodernizm a badanie dzieła sztuki. Cel zajęć: Uczestniczący w zajęciach studenci będą mieli możliwość poznania różnych metod stosowanych w badaniach nad dziełem sztuki, czy sztuką. Zdobędą umiejętność interpretacji dzieła sztuki na trzech poziomach, mianowicie preikonograficznym, ikonograficznych oraz ikonologicznym (Panofsky), a więc tradycyjnej metodologii badania dzieła sztuki, zmodernizowanej i stosowanej w amerykańskim kulturoznawstwie jako metoda semantyczno-ikonologiczna. Nauczą się również interpretować dzieło sztuki z perspektywy wymienionych metod, które nie zostały sformułowane na gruncie analizestetycznych artefaktów. Literatura: - E. Panofsky: Studia z historii sztuki. Wybrał, opracował i opatrzył posłowiem J. Białostocki, PIW, Warszawa 1971. # Analiza źródeł historycznych (3 h) - dr Magdalena Parus 1. Józef Szymański, Nauki pomocnicze historii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa; 2. Jerzy Topolski, Metodologia historii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1984, r. XI oraz XV. # Badania ankietowe (6 h) - dr Magdalena Parus Literatura: 1. Luba Sołoma, Metody i techniki badań socjologicznych. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2002, s. 150-204; 2. Earl Babbie, Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, 267-303.	W1, W2, W4, U2, K1, K2	Ćwiczenia audytoryjne
2.	Co to jest nauka? Czym się charakteryzują nauki humanistyczne?: Treściowe, metodologiczne i instytucjonalne kryterium nauki. Prawda, racjonalność i empiria w nauce. Rozumienie nauki w tradycji oświeceniowej. Kulturoznawstwo i nauki o kulturze w kontekście przemian nauk humanistycznych.	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
3.	Co to jest jest metodologia? Co to są paradygmaty?: Metodologia jako metanauka. Przegląd wybranych poglądów z zakresu filozofii nauki (stanowisko scjentystyczne, koncepcje Kuhna, Poppera, Feyerabenda). Główne paradygmaty w kulturoznawstwie i naukach humanistycznych. Zwroty badawcze.	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
4.	Podstawowe kategorie metodologiczne. Analiza i interpretacja danych.: Przedstawienie różnych sposobów rozumienia kategorii: pojęcie, definicja, proces badawczy, interpretacja. Wyjaśnianie i przewidywanie vs. interpretowanie i rozumienie. O różnych sposobach wyjaśniania społecznej i kulturowej rzeczywistości.	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
5.	Kultura jako tekst. Analiza dyskursu: Językoznawcze metody analizy kultury. Przedstawienie rozumienia dyskursu u Bachtina i Foucaulta. Przegląd stanowisk metodologicznych w Krytycznej Analizie Dyskursu.	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
6.	Współczesna humanistyka: Rozwój humanistyki – trzy tradycje. Współczesne rozumienie humanistyki. „Trzecia kultura”	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
7.	Społeczny kontekst nauki: Herstory w nauce i jej kontekst teoretyczny (socjologia wiedzy, feminizm). Badania zaangażowane w naukach humanistycznych. Społeczne i etyczne konsekwencje nauki. Zwrot etyczny w humanistyce.	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
8.	Kulturoznawstwo i nauki o kulturze w kontekście przemian nauk humanistycznych: Charakterystyka kulturoznawstwa i jego pozycja w systemie nauk. Powstanie kulturoznawstwa i jego różne koncepcje. Czy nauki o kulturze to „prawdziwa nauka”?	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład
9.	Metody jakościowe w badaniach kulturoznawczych: Omówienie podstawowych strategii, metod i technik w badaniach kulturoznawczych. Teoretyzowanie jako praktyka.	W1, W2, W3, W4, U1, U2, K1, K2	Wykład

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Praca grupowa, Dyskusja

Rodzaj zajęć	Metody zaliczenia	Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Egzamin, Sprawozdanie, Zaangażowanie w pracę zespołu
Ćwiczenia audytoryjne	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Projekt, Zaangażowanie w pracę zespołu

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Do zaliczenia kursu może przystąpić student, który regularnie uczestniczył w zajęciach. Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności. W przypadku niezaliczenia kursu w pierwszym terminie, student przystępuje do zaliczenia poprawkowego na takich samych zasadach, jakie obowiązywały w terminie pierwszym.

Sposób obliczania oceny końcowej

Student otrzymuje dwie niezależne oceny - z ćwiczeń i egzaminu. Końcowa ocena to 0,25 oceny z ćwiczeń i 0,75 oceny z wykładu. Wykłady końcowy egzamin pisemny Ćwiczenia Podstawą zaliczenia będzie a/ obecność - możliwe są dwie nieobecności na ćwiczeniach b/ wykonanie analizy materiału źródłowego z zastosowaniem jednej z wybranych technik, prezentowanych w trakcie zajęć - pisemny esej (80%) - wyjaśnienia na pierwszym wykładzie b/ udział w dyskusji na ćwiczeniach (20%)

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Student, który opuści więcej niż dwa spotkania ustala z osobą prowadzącą zajęcia zakres i formę wyrównania zaległości.

Wymagania wstępne i dodatkowe

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Wykład: Student, studentka aktywnie uczestniczy w zajęciach. Ćwiczenia audytoryjne: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.

Literatura

Obowiązkowa

Literatura do wykładu:
Babiński G. 2005. Metodologia a rzeczywistość społeczna. Dylematy badań etnicznych. Nomos, Kraków.
Bachtin M. 1982. Słowo w powieści, w: tegoż, Problemy literatury i estetyki, Czytelnik, Warszawa, s. 82-227.
Barker Ch. 2005. Studia kulturowe. Teoria i praktyka, Kraków, Wyd. UJ
Benton T i I. Craib, 2003. Filozofia nauk społecznych, Wrocław, Wyd. DSWE TWP.
Blumer H. 2007. Interakcjonizm symboliczny. Nomos, Kraków.
Buchowski M. 2004. Zrozumieć Innego. Antropologia racjonalności. Kraków, Wyd. UJ.
Chamraz K. 2006. Constructing Grounded Theory. London, Sage.
Clifford J., Marcus G. (red.). 1986. Writing Culture. The Poetics and Politics of Ethnography. Univ. California Press, Berkeley-Los Angeles-London.
Denzin, N. 1997. The Interpretive Ethnography. SAGE, London.
Denzin N.K., Lincoln Y.S. (red.) 2009. Metody badań jakościowych, t. I-II, Warszawa, PWN
Duszak A., Fairclough N. (red.). 2008. Krytyczna analiza dyskursu, Kraków, Universitas.
Flis M. b.d. O osobliwościach nauk społecznych, czyli dyskretny urok socjologii i antropologii, w: http://www-is.phils.uj.edu.pl/publikacje/publikacje.html
Foucault M. 1977. Archeologia wiedzy, Warszawa, PWN.
Geertz C. 1993. The Interpretation of Cultures. Fontana Press, London.
Geertz C. 2000. Dzieło i życie. Antropolog jako autor. Warszawa, Wyd. KR
Geertz C. 2003. Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne. Tłum. Z. Pucek, Kraków, Universitas.
Geertz C. 2005b[1983]. Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Tłum. D. Wolska, Kraków, Wyd. UJ.
Glaser B.G., Strauss A. 2009. Odkrywanie teorii ugruntowanej. Kraków, Nomos
Kapralski S. 1995. Wartości a poznanie socjologiczne. Nomos, Kraków.
Kempny M, Nowicka E. (red.) Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. PWN (t.I), Warszawa 2003.
Kempny M, Nowicka E. (red.) Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje, PWN (t.II), Warszawa 2003.
Kuhn T. 1968. Struktura rewolucji naukowych, tł. Helena Ostromęcka, Warszawa, PWN
Maternys A., Mucha J. (red.) 2009. Nowe perspektywy teorii socjologicznej, seria WTS, Kraków, Nomos.
Mieletinski E. 1981. Poetyka mitu, PWN, Warszawa.
Moore H (red.). 1996. The Future of Anthropological Knowledge. Routledge, London.
Noblit G. W., Hare R. D. 1988. Meta-Ethnography: Synthesizing Qualitative Studies. Qualitative Research Methods Series 11. Newbury Park, London, Delhi: SAGE Publ.
Nowak S. 2010. Metodologia badań społecznych. Warszawa PWN.
Pawłowski A. 2001. Metody kwantytatywne w sekwencyjnej analizie tekstu. Warszawa: Wyd. UW.
Popper K. 1977. Logika odkrycia naukowego, PWN, Warszawa
Racjonalność i styl myślenia, 1992, wyb. E. Mokrzycki, Warszawa, Wydaw. IFiS PAN.
Sahlins M. 2011. Z przeprosinami dla Tukidydesa, Kraków: Universitas.
Silverman D. 2011. Qualitative Research, LA, London, Delhi: SAGE.
Trela G. Bd. Umiarkowana pochwała scjentyzmu, materiał niepublikowany.
Ulicka D. Literaturoznawcze dyskursy możliwe, Kraków, Universitas.
Werner K. Co można wiedzieć o człowieku? Analiza pojęcia wiedzy... Diametros nr 11 (marzec 2007)
Woleński J. 1996. Umiarkowana obrona scjentyzmu, (w:) W stronę logiki, Kraków.
Zamelska O. Anarchizm epistemologiczny a relatywizm Paula K. Feyerabenda, w: Diametros nr 1 (wrzesień 2004)
Literatura do ćwiczeń podana przy tematach.

Badania i publikacje

Publikacje

prof. Katarzyna Skowronek
2007 – współredaktorka tomu: Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze, red. A. Cieślikowa, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, Kraków: IJP PAN.
2015 - „Idee i Myśliciele”, t. XVIII, Auto/biograficzne narracje jako przedmiot i metoda badań w humanistyce (współredaktor A. Ogonowska), Kraków (w przygotowaniu do druku).
O niektórych funkcjach nazw własnych w dyskursie religijnym. Na materiale listów pasterskich Episkopatu Polski, Onomastica XVLIII, 2003, 79-114.
Ideonimy polskich filmów fabularnych (1947-2002), w: Metodologia badań onomastycznych, red. M. Biolik, 2003, Olsztyn: OBN, 610-628 (współautor: B. Skowronek).
Od „Trybuny Robotniczej” do „Polish News Bulletin On Line” – o polskim nazewnictwie medialnym, Nowa Polszczyzna 2, 2004, s. 37-44.
Współczesne polskie nazewnictwo medialne, w: Nazwy własne w języku, kulturze i komunikacji społecznej, red. R. Mrózek, Katowice: UŚl, 2004, 189-216 (współautor: M. Rutkowski).
Uwagi o współczesnym polskim nazewnictwie medialnym (nazwy audycji radiowych), w: Współczesne odmiany języka narodowego, red. K. Michalewski, Łódź 2004, UŁ, 230-237 (współautor: M. Rutkowski).
prof. Jacek Dębicki
- J. Dębicki, Metaphysik der mittelalterlichen Bildhauerei. Einführung in die Problematik, ARS 1 (1991), Bratislava 1991, s. 76-87.
- J. Dębicki, La métaphysique de la sculpture médiévale. Introduction a la problématique, Revue des historiens de l`art, des archéoloques, des musicoloques et des orientalistes de l`Université de Liège, Numéro 10/1991, Liège 1991, s. 30-39.
- J. Dębicki, Ein Beitrag zur Bildertheologie in der vorhussitischen und hussitischen Zeiten in Böhmen, w: Uměni XXX (1992), nr 6, s. 415-423.
- J. Dębicki, Strukturalismus in der Methodenlehre der Kunstgeschichte, w: Česko-slovenski struktuaralizmus a Viedenski scientizmus (Zbornik referátov z konferencie), Bratislava 1992, s. 168-183.
- J. Dębicki, Krakowska sztuka Wita Stwosza: filozoficzne źródła formy i treści ideowych, Aureus, Kraków 2013.
- J. Dębicki, Kognitywne funkcje sztuki: Gilbert de la Poreé, Jan Wielki, Wit Stwosz i Leonardo da Vinci, Kraków 2016(II).
- J. Dębicki, Filozofia sztuki Wita Stwosza w świetle średniowiecznej teorii artium, Kraków 2018.
dr Anna Olszewska
Niepiękny, czyli o stylu // W: Jurry, powrót artysty : Jerzy Ryszard „Jurry” Zieliński /1943–1980/ / red. nauk. Marta Tarabuła. — Kraków : Galeria Zderzak, 2010, S. 22–31.
Zbawienie w muzeach sztuki W: Poza kulturą nie ma zbawienia / pod red. Jacka Dębickiego, Zbigniewa Paska, Katarzyny Skowronek. — Kraków : Wydawnictwo LIBRON – Filip Lohner, 2014, S. 193–206.
dr Magdalena Parus
Magdalena Parus, Oral history i badania nad historią muzyki popularnej, „Kultura Współczesna”, nr 3/2017, s. 58-67.
Magdalena Parus, Marcin Wądołowski (red.), Oblicza pamięci. Tom II. Historia-pamięć-tożsamość, Wydawnictwa AGH, Kraków 2015
Magdalena Parus, Przydatność oral history do badań nad kulturą i społeczeństwem okresu PRL, w: Idee i myśliciele. Biografie, opowieści, autorytety, red. Katarzyna Skowronek, Wydawnictwo Aureus, Kraków 2015, s. 29-38
Magdalena Parus, Rafał Sowiński (red.), Oblicza pamięci. Tom I. Echa wojen, Wydawnictwa AGH, Kraków 2014