Akademia Górniczo-Hutnicza logotyp
pl en
pl
Filozofia kultury
Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów
Kulturoznawstwo
Specjalność
Komunikacja wizualna i projektowanie graficzne
Jednostka organizacyjna
Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia
Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów
Stacjonarne
Profil studiów
Ogólnoakademicki
Cykl dydaktyczny
2026/2027
Kod przedmiotu
HKLTKWS.II2.04502.26
Języki wykładowe
polski
Obligatoryjność
Obowiązkowy
Blok zajęciowy
Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi
Tak
Koordynator przedmiotu
Jakub Gomułka
Prowadzący zajęcia
Jakub Gomułka, Fryderyk Kwiatkowski, Paweł Zaborowski
Okres
Semestr 2
Forma zaliczenia
Egzamin
Forma prowadzenia i godziny zajęć
Wykład: 30
Ćwiczenia audytoryjne: 30
Liczba punktów ECTS
5

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod Efekty w zakresie Kierunkowe efekty uczenia się Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1 Na poziomie zaawansowanym posiada aktualną i wszechstronną wiedzę o filozofii kultury tj. zna koncepcje kultury i społeczeństwa, interpretacje opozycji natura-kultura, wizje człowieka jako istoty kulturowej, filozoficzne próby refleksji nad problemami kultury współczesnej i ich rolę tej refleksji w kształtowaniu się kultury. Potrafi wskazać na najważniejsze i najnowsze osiągnięcia filozofii kultury. KLT2A_W01, KLT2A_W03, KLT2A_W06, KLT2A_W11 Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
Umiejętności – Student potrafi:
U1 Analizuje złożone teksty z filozofii kultury, identyfikuje ich paradygmaty. Rekonstruuje i konstruuje różnego rodzaju argumentacje w tekstach z zakresu filozofii kultury, odwołując się do złożonych przesłanek normatywnych danego stanowiska lub do założeń światopoglądowych bądź do tradycji kulturowych. KLT2A_U10 Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Sprawozdanie
U2 Umie prowadzić zaawansowaną analizę tekstów filozoficznych, formułuje i uzasania wnioski z tej analizy, poprawnie używa terminologii filozofii kultury, w tym hermeneutyki, postrukturalizmu i postmodernizmu. KLT2A_U03, KLT2A_U05, KLT2A_U08, KLT2A_U09 Udział w dyskusji, Sprawozdanie
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1 W sposób pogłębiony interpretuje idee filozofii kultury i potrafi nad nimi prowadzić wieloaspektową dyskusję. KLT2A_K03 Udział w dyskusji, Sprawozdanie

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład 30
Ćwiczenia audytoryjne 30
Przygotowanie do zajęć 28
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 19
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2
Dodatkowe godziny kontaktowe 5
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 14
Łączny nakład pracy studenta
Liczba godzin
128
Liczba godzin kontaktowych
Liczba godzin
60

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp. Treści programowe Efekty uczenia się dla przedmiotu Formy prowadzenia zajęć
1. Celem kursu jest przegląd filozoficznych koncepcji kultury oraz głównych problemów z nią związanych (m.in. człowiek jako istota kulturowa, mechanizmy rozwoju kultury, filozoficzna analiza rzeczywistości ponowoczesnej, problem religii i ideologii we współczesnym świecie). Ramy czasowe omawianych koncepcji są bardzo szerokie (od starożytności do współczesności) i obejmują wszystkie ważniejsze nurty refleksji nad kulturą w filozofii zachodniej, jednak na niektóre okresy i nurty został położony nacisk. Ze względu na szczególną wagę dla filozofii kultury została wyróżniona nowożytna tradycja niemiecka, filozofia przełomu antypozytywistycznego oraz najważniejsze prądy filozofii. Dużo uwagi poświęcone jest filozoficznej analizie kultury ponowoczesnej.
1. Problem kultury w filozofii starożytnej. Grecka paideia: „Państwo” Platona i „Polityka” Arystotelesa. Spór Platona z sofistami.
2. Średniowieczny teocentryzm kulturowy: człowiek, państwo i prawo boskie w koncepcjach Augustyna i Tomasza z Akwinu.
3. Renesans: humanizm, ruch naukowy, filozofia polityczna (E. Machiavelli, T. More, T. Campanella).
4. Francuska filozofia krytyczna od renesansu do sformułowania Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela (m.in. F. Rabelais, M. Montaigne, P. Bayle, Wolter).
5. Oświecenie: problem opozycji natura-kultura (J.J. Rousseau, T. Hobbes), transgresja natury (D.A. Sade, I. Kant).
6. Filozofia dziejów.
7. Lewica heglowska i alienacyjna krytyka religii.
8. Dziewiętnastowieczna filozofia rosyjska w drodze do socjalistycznej utopii (Koło Stankiewicza, Koło Pietraszewskiego, M. Bakunin, W. Bieliński)
9. Problem kultury w filozofii F. Nietzsche’go.
10. Neokantyzm i filozofia życia (E. Cassirer, Georg Simmel, W. Dilthey).
11. Psychoanalityczna analiza kultury – od S. Freuda do J. Lacana.
12. Wizja kultury w myśli poststrukturalistycznej i postmodernistycznej (J. Derrida, J-F. Lyotard, R. Rorty, J. Habermas).
13. Ideologia jako przedmiot zainteresowań filozofii kultury (L. Althusser, P. Sloterdijk, S. Žižek).
14. Filozofia postsekularna a kultura (św. Paweł Slavoja Žižka, Alaina Badiou i Giorgio Agambena).
15. Kultura w oczach filozofii feministycznej. 		W1, U1, U2, K1 Wykład
2. 1. Zajęcia organizacyjne i wprowadzające w tematykę filozofii kultury.
2. Koniec wartości (1) (Platon 2002, ze szczególnym uwzględnieniem części od XXXVII do końca tj. rozmowy Sokratesa z Kaliklesem).
3. Koniec wartości (2) (Nietzsche 2003 - fragment „Rozprawa pierwsza: <>, <>”), (Nietzsche 1999 - paragrafy 26-362).
4. Koniec religii (1) (Feuerbarch 1981 - fragmenty „Wykład trzeci”, „Wykład osiemnasty”, „Wykład trzydziesty”), (Marks 1949).
5. Koniec religii (2) (Dawkins 2008 - fragment „Korzenie religii”), (Dennet 2008 - rozdział „Wiara w wiarę”, paragraf 3 „Co można powiedzieć o świętych wartościach?” i 4 „Błogosław moją duszę: duchowość i samolubność” z rozdziału „Moralność a religia”).
6. Koniec religii – nowy humanizm (Sartre 1998).
7. Powrót religii (Badiou 2007).
8. Koniec rzeczywistości (Baudrillard 2005).
9. Koniec wiedzy (Lyotard 1997 - rozdz. 9 „Opowieści legitymizujące wiedzę”, rozdz. 10. „Delegitymizacja”, rozdz. 14 „Uprawomocnienie przez paralogię”).
10. Koniec historii (Fukuyama, 2017)
11. Koniec człowieka (Fukuyama, 2005)
12. Koniec podmiotu (Žižek 2001 - fragment „Fetyszyzm jako źródło cierpień”).
13. Kolokwium zaliczeniowe. 		W1, U1, U2, K1 Ćwiczenia audytoryjne

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Dyskusja, Mini wykład

Rodzaj zajęć Metody zaliczenia Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład Udział w dyskusji, Egzamin
Ćwiczenia audytoryjne Udział w dyskusji, Kolokwium, Sprawozdanie

Dodatkowy opis

Osoba studencka może korzystać z AI podczas wykonywania zadań w ramach kursu, jeśli uzyskają wcześniejszą zgodę prowadzącego. Ich użycie musi być odpowiednio udokumentowane.

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Podstawową formą zaliczenia jest egzamin w formie pisemnej. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest wcześniejsze zaliczenie ćwiczeń Warunkiem zaliczenia ćwiczeń jest obecność na zajęciach (dopuszczalne są dwie nieobecności nieusprawiedliwione), aktywność oraz pozytywny wynik pisemnego kolokwium. W wyjątkowych, uzasadnionych wypadkach istnieje możliwość zaliczenia nieobecności ponad dopuszczalną normę np. w formie eseju pisemnego lub kolokwium ustnego.

Sposób obliczania oceny końcowej

Ocena końcowa to średnia z oceny z egzaminu - 100% egzamin i oceny z ćwiczeń audytoryjnych - 40% sprawozdania analityczne, 40% kolokwium, 20% udział w dyskusji.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

W wyjątkowych, uzasadnionych wypadkach istnieje możliwość zaliczenia nieobecności ponad dopuszczalną normę np. w formie eseju pisemnego lub kolokwium ustnego.

Wymagania wstępne i dodatkowe

Na każde ćwiczenia audytoryjne studenci przygotowują konspekt - rodzaj analitycznego sprawozdania z lektruy podanej literatury obowiązkowej, wyłuszczeniem kluczowych terminów i tez pracy, tropów interpretacyjnych, związków z tradycją intelektualną i paradygmatem, w których osadzona jest analizowana pozycja, wątków polemicznych, roli omawianej pozycji w kształtowaniu się prądu umysłowego danej epoki. Na ocenę z ćwiczeń składają się oceny z 11 takich konspektów, ocena z udziału w dyskusjach i ocena z kolokwium zaliczeniowego.
O ocenie z wykładu decyduje egzamin ustny.

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Wykład: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego. Ćwiczenia audytoryjne: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.

Literatura

Obowiązkowa
  1. *Literatura obowiązkowa:*
  2. Badiou, A. 2007. Święty Paweł. Ustanowienie uniwersalizmu. Kraków: Kongregacja Ha!art.
  3. Baudrillard, J. 2006. W cieniu milczącej większości, albo kres sfery społecznej . Warszawa: Sic!.
  4. Dawkins, R. Bóg urojony. Warszawa: Wydawnictwo CiS, s. 225-286.
  5. Dennet, D. 2008. Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne. Warszawa: PIW, s. 240-289, s. 338-354.
  6. Feuerbarch, L. 1981. Wykłady o istocie religii. Warszawa: PWN, s. 25-33, s. 180-190, s. 308-318.
  7. Foucault, M. 2005. Słowa i rzeczy: archeologia nauk humanistycznych. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.
  8. Fukuyama, F. 2005. Koniec człowieka: konsekwencje rewolucji biotechnologicznej. Kraków: Znak.
  9. Fukuyama, F. 2017, Koniec historii i ostatni człowiek, Kraków: Znak.
  10. Lyotard, J. F. 1997. Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy. Warszawa: Fundacja „Aletheia”, s. 97-119, s. 163-178.
  11. Kepel, Gilles, 2010, Zemsta Boga. Religijna rekonkwista świata, Warszawa: Krytyka Polityczna.
  12. Marks, Karol. 1949. Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa. Wstęp. W: Karl Marks. Wybrane Pisma Filozoficzne. Warszawa: KiW.
  13. Nietzsche, F. 1999. Antychrześcijanin. Kraków: Nomos, s. 60-72.
  14. Nietzsche, F. 2003. Z genealogii moralności. Kraków: Zielona Sowa, s. 13-38.
  15. Platon. 2002. Gorgiasz. Kęty: Antyk.
  16. Sartre, Jean Paul. 1998. Egzystencjalizm jest humanizmem. Warszawa: Wydawnictwo Literackie MUZA.
  17. Žižek, S. 2001. Przekleństwo fantazji. Wrocław: Wydawnictwo UWr, s. 144-184.
  18. *Polecane podręczniki:*
  19. Baran, B. Postmodernizm, Kraków 1992.
  20. Barker, C. 2005. Studia kulturowe. Teoria I praktyka. Kraków.
  21. Copleston, F. 1997. Historia filozofii, t. 3-9. Warszawa.
  22. Coreth, E., P. Ehlen, G. Haeffner, F. Ricken. 2005. Filozofia XX wieku. Kęty.
  23. Gadacz, T. 2009. Historia filozofii XX wieku, t. 1-2. Kraków.
  24. Habermas, J. 2000. Filozoficzny dyskurs ponowoczesności. Kraków.
  25. Konersmann, R. 2009. Filozofia kultury. Wprowadzenie. Warszawa.
  26. Reale, G. 1994. Historia filozofii starożytnej, t. 1-3. Lublin.
  27. Rosińska, J., Z. Michalik (red.). 2007. Co to jest filozofia kultury? Warszawa.
  28. Sareło, Z. 1998. Postmodernizm w pigułce. Poznań.
  29. Simmel, G. 2007. Filozofia kultury. Eseje. Kraków.

Badania i publikacje

Publikacje
  1. Przykładowe publikacje związane z tematem zajęć:
  2. Jowita Guja, Soteriologia ateizmu jako nowa antropologia, Libron, Kraków, 2018.
  3. Jowita Guja, Salutary Meanings of Sublimation. Selected Soteriological Threads of Alienation
  4. Criticism of Religion, w: Studia Humana – De Gruyter, the Issue 23, 2017, s. 44-59.
  5. Jowita Guja, Idea alienacji religijnej – źródła i konteksty współczesne, 2017, Studia z Historii
  6. Filozofii, (2017) Vol.8, s. 113-130.
  7. Jowita Guja, From utopia to dystopia – a vision of human nature in Renaissance political utopias
  8. and classical science-fiction dystopias, 2016, Res Politicae, (2016) t. VIII, s. 207-221.
  9. Jowita Guja, Filozofia rosyjska w drodze do socjalistycznej utopii – przykład myśli Wissariona
  10. Jowita Guja, 2013, Faith And Alienation In A Thought Of Slavoj Zizek ,The Sociological Review, Volume IV, 1-2/2013, s. 7-20
  11. Jowita Guja (red.)Mistrzowie podejrzeń : afirmacja, negacja czy przezwyciężenie? , 2015, Libron,
  12. Kraków, s. 281.
  13. Jowita Guja (red.)Ateizm w kulturze Zachodu i Wschodu, Kraków 2012, Wydawnictwo Libron, s. 278.
  14. Jowita Guja, Jakub Gomułka (red.), 2011, Anglosaska filozofia religii wobec problemów współczesności, Kraków Wydawnictwo Libron , s. 164.