Typy zróżnicowania społecznego

Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów: Socjologia
Specjalność: E-gospodarka
Jednostka organizacyjna: Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia: Studia magisterskie II stopnia
Forma studiów: Stacjonarne
Profil studiów: Ogólnoakademicki

Cykl dydaktyczny: 2026/2027
Kod przedmiotu: HSOCEGS.II1.05055.26
Języki wykładowe: polski
Obligatoryjność: Obowiązkowy
Blok zajęciowy: Przedmioty specjalnościowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi: Tak

Koordynator przedmiotu

Maria Stojkow

Prowadzący zajęcia

Maria Stojkow

Okres

Semestr 1

Forma zaliczenia

Egzamin

Forma prowadzenia i godziny zajęć

Wykład: 30
Ćwiczenia audytoryjne: 30

Liczba punktów ECTS

Cele kształcenia dla przedmiotu

C1	celem kursu jest poszerzenie dotychczasowej wiedzy studentów z zakresu dużych struktur społecznych
C2	Uczestnicy kursu poznają mechanizmy różnicowania społecznego istotne na poziomie makrospolecznym

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod	Efekty w zakresie	Kierunkowe efekty uczenia się	Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1	Zna klasyczne (markisistowskie, neomarksistowskie, weberowskie, neoweberowskie) ujęcia struktury społecznej oraz nowoczesne koncepcje strukturacji. Zna różne wymiary struktury społecznej (wymiar interesów, interakcji, idealny, normatywny) i ich wpływ na sytuację jednostki.	SOC2A_W03	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin
W2	Zna specjalistyczną terminologię socjologiczną z zakresu makrocjologii, zróżnicowań społecznych, ruchliwości społecznej.	SOC2A_W01	Kolokwium, Egzamin
W3	Zna i potrafi wyjaśnić przemiany struktury społecznej, zmiany związane z ruchliwością społeczną i zróżnicowaniem społecznym we współczesnej Polsce.	SOC2A_W06	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Prezentacja
Umiejętności – Student potrafi:
U1	Potrafi właściwie dobrać i zastosować teorie, koncepcje i pojęcia do analizy struktury społecznej, instytucji i procesów społecznych, umie również dokonać krytycznej analizy zachodzących procesów i ich związków ze strukturą i instytucjami społecznymi.	SOC2A_U03	Udział w dyskusji
U2	Przygotowuje zaawansowane prezentacje dotyczace przemian struktury społecznej we współczesnym społeczeństwie polskim. Dobiera odpowiednie strategie argumentacyjne i formułuje odpowiedzi na krytykę tych argumentów.	SOC2A_U11	Prezentacja
U3	Wypowiada się w języku polskim w oparciu o dotyczące zróżnicowania społecznego materiały źródłowe i dane zastane.	SOC2A_U10	Odpowiedź ustna
U4	Poprawnie stosuje poznaną terminologię z zakresu socjologii, związaną ze zróżnicowaniem społecznym, wielkimi strukturami społecznymi i władzą.	SOC2A_U01	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Prezentacja, Odpowiedź ustna
U5	Ma świadomość różnorodności wielkich struktur społecznych na świecie, zna zakres posiadanej wiedzy dotyczącej, zróżnicowania społecznego, struktur społecznych, instytucji. Rozumie potrzebę poszerzania wiedzy ogólnej o zróżnicowaniu społecznym na świecie.	SOC2A_U13	Aktywność na zajęciach
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1	Jest przygotowany do otwartego uczestnictwa w dyskusji, wyrażania i przyjmowania uwag krytycznych. Zna sposoby wyszukiwania informacji, potrafi świadomie korzystać z informacji czerpanych z nowych mediów.	SOC2A_K03	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji
K2	Ma świadomość znaczenia analizy dotyczącej zróżnicowania społecznego dla rozumienia wspólczesnych procesów społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturowych.	SOC2A_K04	Aktywność na zajęciach, Prezentacja

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Studenci poznają zróżnicowanie klasowe (ekonomiczne), kulturowe i polityczne społeczeństwa

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta	Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład	30
Ćwiczenia audytoryjne	30
Przygotowanie do zajęć	30
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć	20
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe	2
Dodatkowe godziny kontaktowe	5
Przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania	30

Łączny nakład pracy studenta	Liczba godzin 147
Liczba godzin kontaktowych	Liczba godzin 60

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp.	Treści programowe	Efekty uczenia się dla przedmiotu	Formy prowadzenia zajęć
1.	1. Mechanizmy różnicowania i wytwarzania nierówności społecznych Wright E.O., 2006, Klasy się liczą, w: A. Jasińska-Kania i in. (red.), Współczesne teorie socjologiczne, Scholar, Warszawa, s. 813–833. Davis K., Moore W.E., 2005, O niektórych zasadach uwarstwienia, w: P. Sztompka, M. Kucia (red.), Socjologia. Lektury, Znak, Kraków, s. 437–445. 2. Klasy, status i kapitały we współczesnej Polsce Domański H., Przybysz D., Wyrzykowska K.M., Zawadzka K., 2021, Dystynkcje muzyczne. Stratyfikacja społeczna i gusty muzyczne Polaków, Scholar, Warszawa. Domański H., 2024, „Symboliczne dystanse klasowe w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 2, s. 87–107. DOI: 10.24425/sts.2024.151012. Domański H., Przybysz D., Wyrzykowska K.M., Zawadzka K., 2023, „Seriale telewizyjne a dystanse klasowe w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 1(248). Domański H., Wyrzykowska K.M., 2025, „Dla kogo Thermomix, a dla kogo Bentley? Symboliczne i «obiektywne» dystanse klasowe w Polsce”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 21(1), DOI: 10.18778/1733-8069.21.1.02. 3. Czy klasy umarły? Indywidualizacja i nowe podziały Beck U., 2002, Społeczeństwo ryzyka, Scholar, Warszawa, s. 109–150. Domański H., 2025, „Obiektywne i symboliczne dystanse klasowe w Polsce”, Kultura i Społeczeństwo, 69(4), 113–131. 4. Ubóstwo, deprywacja i nierówności ekonomiczne GUS, 2025, Ubóstwo w Polsce w latach 2023 i 2024, Warszawa. GUS, 2025, Zasięg zagrożenia ubóstwem ekonomicznym w Polsce w 2024 r., Warszawa. 5. Ruchliwość społeczna, nierówność szans i reprodukcja Butrym M., Kawczyńska-Butrym Z., 2022, Mobilność społeczna. Rodzaje, przyczyny, uwarunkowania i konsekwencje ruchliwości pionowej i poziomej, UMCS, Lublin. Domański H., 2010, „Nowe ogniwa nierówności edukacyjnych w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 1, s. 7–33. Domański H., Przybysz D., Wyrzykowska K.M., Zawadzka K., 2022, „Praktyki wychowawcze a transmisja wzorów kulturowych w rodzinie”, Kultura i Społeczeństwo, nr 1. 6. Elity, władza i koncentracja zasobów Wasilewski J., 2020, „Demokratyczny elityzm: geneza i podstawy paradygmatu”, Studia Socjologiczne, nr 3, s. 5–30. DOI: 10.24425/sts.2020.132468. Nowicka-Franczak M., 2022, „Polska debata publiczna w dobie polaryzacji. Świadomość dyskursowa elit symbolicznych”, Studia Socjologiczne, nr 4, s. 99–128. Zarycki T., 2008, Kapitał kulturowy. Inteligencja w Polsce i w Rosji, WUW, Warszawa. 7. Płeć jako oś zróżnicowania społecznego Leszczyńska K., Urbańska S., Zielińska K., 2020, Poza granicami. Płeć społeczno-kulturowa w katolickich organizacjach migracyjnych, Scholar, Warszawa. Magda I., Rozszczypała A., 2025, Luka płacowa — o ile więcej mężczyźni zarabiają od kobiet?, IBS Policy Paper 01/2025, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa GUS, 2025, Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025 — część dotycząca równości płci. Aktualne dane pokazują m.in. różnice zatrudnienia i wynagrodzeń kobiet i mężczyzn. 8. Nierówności cyfrowe, algorytmiczne i AI Fundacja Orange, Fundacja Stocznia, 2021, Wykluczenie społeczno-cyfrowe w Polsce. Stan zjawiska, trendy, rekomendacje. GUS, 2025, Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025 — część dotycząca kompetencji cyfrowych. NASK–ILO, 2025, Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy. 9. Niepełnosprawność, ableizm i dostępność Żuchowska-Skiba D., 2018, „Integracja, emancypacja czy afirmacja? Tożsamości osób z niepełnosprawnościami we współczesnej Polsce”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 14(3), s. 12–28. Niedbalski J., Racław M., Żuchowska-Skiba D., 2023, „Niepełnosprawność i osoby z niepełnosprawnościami w zmieniającej się i niepewnej rzeczywistości”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 19(3), s. 6–13. DOI: 10.18778/1733-8069.19.3.01. Albin K., 2023, „Proces stawania się aktywistką – przemiany tożsamości w autobiograficznych narracjach kobiet z niepełnosprawnością w Polsce”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 19(3), s. 158–177. DOI: 10.18778/1733-8069.19.3.09. 10. Nierówności przestrzenne: metropolie, miasta, wieś i peryferie Halamska M., 2020, Wieś polska 1918–2018. W poszukiwaniu źródeł teraźniejszości, IRWiR PAN/Scholar, Warszawa. Orchowska J., 2022, Białe plamy. Mieszkańcy Warszawy o usługach publicznych, Scholar, Warszawa. Orchowska J., 2022, „W ogóle autobusu nie widać. Życie na obszarach wykluczenia transportowego”, Studia Regionalne i Lokalne, nr 2(88), s. 108–121. 11. Migracje, etniczność 12. Intersekcjonalność Crenshaw K., 1989, „Demarginalizing the Intersection of Race and Sex”. McCall L., 2005, „The Complexity of Intersectionality”. 13. Nowe nierówności XXI wieku GUS, 2025, Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025. GUS, 2025, Ubóstwo w Polsce w latach 2023 i 2024. NASK–ILO, 2025, Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, U5, K1, K2	Ćwiczenia audytoryjne
2.	1. Skąd biorą się nierówności? Mechanizmy różnicowania społecznego 2. Klasa, status i kapitały – czy klasa społeczna nadal ma znaczenie? 3. Majątek, dochód i koncentracja zasobów – nowe oblicza nierówności ekonomicznych 4. Ruchliwość społeczna i nierówność szans – kto może awansować? 5. Edukacja i reprodukcja nierówności 6. Praca, prekaryzacja i nowe podziały rynku pracy 7. Płeć, rodzina i nierówności 8. Migracja, etniczność, 9. Niepełnosprawność, ableizm i dostępność 10. Przestrzeń jako źródło nierówności – metropolie, wieś, peryferie i mieszkalnictwo 11. Nierówności cyfrowe, platformy, algorytmy i AI 12. Intersekcjonalność – jak nierówności nakładają się na siebie 13. Nowe nierówności XXI wieku – zdrowie, klimat, pokolenia i przyszłość stratyfikac	W1, W2, W3, U1, U2, U3, U4, U5, K1, K2	Wykład

Lp.

Treści programowe

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Formy prowadzenia zajęć

1. Mechanizmy różnicowania i wytwarzania nierówności społecznych

Wright E.O., 2006, Klasy się liczą, w: A. Jasińska-Kania i in. (red.), Współczesne teorie socjologiczne, Scholar, Warszawa, s. 813–833.
Davis K., Moore W.E., 2005, O niektórych zasadach uwarstwienia, w: P. Sztompka, M. Kucia (red.), Socjologia. Lektury, Znak, Kraków, s. 437–445.

2. Klasy, status i kapitały we współczesnej Polsce

Domański H., Przybysz D., Wyrzykowska K.M., Zawadzka K., 2021, Dystynkcje muzyczne. Stratyfikacja społeczna i gusty muzyczne Polaków, Scholar, Warszawa.
Domański H., 2024, „Symboliczne dystanse klasowe w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 2, s. 87–107. DOI: 10.24425/sts.2024.151012.
Domański H., Przybysz D., Wyrzykowska K.M., Zawadzka K., 2023, „Seriale telewizyjne a dystanse klasowe w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 1(248).
Domański H., Wyrzykowska K.M., 2025, „Dla kogo Thermomix, a dla kogo Bentley? Symboliczne i «obiektywne» dystanse klasowe w Polsce”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 21(1), DOI: 10.18778/1733-8069.21.1.02.

3. Czy klasy umarły? Indywidualizacja i nowe podziały

Beck U., 2002, Społeczeństwo ryzyka, Scholar, Warszawa, s. 109–150.
Domański H., 2025, „Obiektywne i symboliczne dystanse klasowe w Polsce”, Kultura i Społeczeństwo, 69(4), 113–131.

4. Ubóstwo, deprywacja i nierówności ekonomiczne

GUS, 2025, Ubóstwo w Polsce w latach 2023 i 2024, Warszawa.
GUS, 2025, Zasięg zagrożenia ubóstwem ekonomicznym w Polsce w 2024 r., Warszawa.

5. Ruchliwość społeczna, nierówność szans i reprodukcja

Butrym M., Kawczyńska-Butrym Z., 2022, Mobilność społeczna. Rodzaje, przyczyny, uwarunkowania i konsekwencje ruchliwości pionowej i poziomej, UMCS, Lublin.
Domański H., 2010, „Nowe ogniwa nierówności edukacyjnych w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 1, s. 7–33.
Domański H., Przybysz D., Wyrzykowska K.M., Zawadzka K., 2022, „Praktyki wychowawcze a transmisja wzorów kulturowych w rodzinie”, Kultura i Społeczeństwo, nr 1.

6. Elity, władza i koncentracja zasobów

Wasilewski J., 2020, „Demokratyczny elityzm: geneza i podstawy paradygmatu”, Studia Socjologiczne, nr 3, s. 5–30. DOI: 10.24425/sts.2020.132468.
Nowicka-Franczak M., 2022, „Polska debata publiczna w dobie polaryzacji. Świadomość dyskursowa elit symbolicznych”, Studia Socjologiczne, nr 4, s. 99–128.
Zarycki T., 2008, Kapitał kulturowy. Inteligencja w Polsce i w Rosji, WUW, Warszawa.

7. Płeć jako oś zróżnicowania społecznego

Leszczyńska K., Urbańska S., Zielińska K., 2020, Poza granicami. Płeć społeczno-kulturowa w katolickich organizacjach migracyjnych, Scholar, Warszawa.
Magda I., Rozszczypała A., 2025, Luka płacowa — o ile więcej mężczyźni zarabiają od kobiet?, IBS Policy Paper 01/2025, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa
GUS, 2025, Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025 — część dotycząca równości płci. Aktualne dane pokazują m.in. różnice zatrudnienia i wynagrodzeń kobiet i mężczyzn.

8. Nierówności cyfrowe, algorytmiczne i AI

Fundacja Orange, Fundacja Stocznia, 2021, Wykluczenie społeczno-cyfrowe w Polsce. Stan zjawiska, trendy, rekomendacje.
GUS, 2025, Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025 — część dotycząca kompetencji cyfrowych.
NASK–ILO, 2025, Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy.

9. Niepełnosprawność, ableizm i dostępność

Żuchowska-Skiba D., 2018, „Integracja, emancypacja czy afirmacja? Tożsamości osób z niepełnosprawnościami we współczesnej Polsce”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 14(3), s. 12–28.
Niedbalski J., Racław M., Żuchowska-Skiba D., 2023, „Niepełnosprawność i osoby z niepełnosprawnościami w zmieniającej się i niepewnej rzeczywistości”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 19(3), s. 6–13. DOI: 10.18778/1733-8069.19.3.01.
Albin K., 2023, „Proces stawania się aktywistką – przemiany tożsamości w autobiograficznych narracjach kobiet z niepełnosprawnością w Polsce”, Przegląd Socjologii Jakościowej, 19(3), s. 158–177. DOI: 10.18778/1733-8069.19.3.09.

10. Nierówności przestrzenne: metropolie, miasta, wieś i peryferie

Halamska M., 2020, Wieś polska 1918–2018. W poszukiwaniu źródeł teraźniejszości, IRWiR PAN/Scholar, Warszawa.
Orchowska J., 2022, Białe plamy. Mieszkańcy Warszawy o usługach publicznych, Scholar, Warszawa.
Orchowska J., 2022, „W ogóle autobusu nie widać. Życie na obszarach wykluczenia transportowego”, Studia Regionalne i Lokalne, nr 2(88), s. 108–121.

11. Migracje, etniczność

12. Intersekcjonalność

Crenshaw K., 1989, „Demarginalizing the Intersection of Race and Sex”.
McCall L., 2005, „The Complexity of Intersectionality”.

13. Nowe nierówności XXI wieku

GUS, 2025, Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025.
GUS, 2025, Ubóstwo w Polsce w latach 2023 i 2024.
NASK–ILO, 2025, Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy.

Ćwiczenia audytoryjne

1. Skąd biorą się nierówności? Mechanizmy różnicowania społecznego

2. Klasa, status i kapitały – czy klasa społeczna nadal ma znaczenie?

3. Majątek, dochód i koncentracja zasobów – nowe oblicza nierówności ekonomicznych

4. Ruchliwość społeczna i nierówność szans – kto może awansować?

5. Edukacja i reprodukcja nierówności

6. Praca, prekaryzacja i nowe podziały rynku pracy

7. Płeć, rodzina i nierówności

8. Migracja, etniczność,

9. Niepełnosprawność, ableizm i dostępność

10. Przestrzeń jako źródło nierówności – metropolie, wieś, peryferie i mieszkalnictwo

11. Nierówności cyfrowe, platformy, algorytmy i AI

12. Intersekcjonalność – jak nierówności nakładają się na siebie

13. Nowe nierówności XXI wieku – zdrowie, klimat, pokolenia i przyszłość stratyfikac

Wykład

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Mini wykład, Dyskusja, Studium przypadku (ang. case study), Praca grupowa, Metoda problemowa (ang. Problem Based Learning), Debata oksfordzka, Nauczanie rówieśnicze (ang. peer learning), Praca z materiałem źródłowym, Metoda zespołowa (ang. Team Based Learning), Wykład

Rodzaj zajęć	Metody zaliczenia	Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Egzamin, Odpowiedź ustna	aktywna obecność na zajęciach
Ćwiczenia audytoryjne	Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Prezentacja	aktywna obecność,

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest uzyskanie oceny przynajmniej dst z ćwiczeń audytoryjnych o

Sposób obliczania oceny końcowej

Ocena końcowa (OK) obliczana jest jako średnia ważona ocen z egzaminu (E) i z ćwiczeń audytoryjnych ( C) zgodnie ze wzorem: OK = 0,6 < E > + 0,4 < C >, gdzie < E > jest średnią arytmetyczną ocen uzyskanych na egzaminie w kolejnych terminach, < C > jest średnią arytmetyczną ocen uzyskanych z ćwiczeń w kolejnych terminach.

Jednocześnie zastrzega się, że nieusprawiedliwiona nieobecność na ustalonym terminie egzaminu skutkuje przypisaniem ocenie z tego terminu egzaminu wartości liczbowej 2.0 celem wyznaczenia średniej arytmetycznej oceny z egzaminu.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Indywidualne spotkanie mające na celu uzupełnienie zaległości powstałych w wyniku nieobecności w formie i zakresie ustalonym z osoba prowadzącą zajęcia.

Wymagania wstępne i dodatkowe

podstawowa wiedza socjologiczna

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Wykład: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci powinni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego. Ćwiczenia audytoryjne: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym przez prowadzącego.

Literatura

Obowiązkowa

Wright E.O., 2006, Klasy się liczą, w: A. Jasińska-Kania i in. (red.), Współczesne teorie socjologiczne, Scholar, Warszawa, s. 813–833.
Davis K., Moore W.E., 2005, O niektórych zasadach uwarstwienia, w: P. Sztompka, M. Kucia (red.), Socjologia. Lektury, Znak, Kraków, s. 437–445.
Domański H., 2024, „Symboliczne dystanse klasowe w Polsce”, Studia Socjologiczne, nr 2, s. 87–107
Beck U., 2002, Społeczeństwo ryzyka, Scholar, Warszawa, s. 109–150.
Butrym M., Kawczyńska-Butrym Z., 2022, Mobilność społeczna. Rodzaje, przyczyny, uwarunkowania i konsekwencje ruchliwości pionowej i poziomej, UMCS, Lublin

Badania i publikacje

Publikacje

Publikacje prowadzących kurs dostępne pod adresem:
http://bpp.agh.edu.pl/autor/szmeja-maria-06602
http://bpp.agh.edu.pl/autor/stojkow-maria-05057