Statistical Methods in Sociology - AGH University of Krakow Syllabus

Statistical Methods in Sociology

Course description sheet

Basic information

Field of study: Sociology
Major: -
Organisational unit: Faculty of Humanities
Study level: First-cycle studies
Form of study: Full-time studies
Profile: General academic

Didactic cycle: 2025/2026
Course code: HSOCS.I4.02804.25
Lecture languages: Polish
Mandatoriness: Obligatory
Block: Core Modules
Course related to scientific research: Yes

Course coordinator

Maria Nawojczyk

Lecturer

Maria Nawojczyk, Tomasz Piróg

Period

Semester 3

Method of verification of the learning outcomes

Exam

Activities and hours

Lectures: 30
Laboratory classes: 45

Number of ECTS credits

Goals

C1	Celem kursu jest zapoznanie studentów z metodami statystycznymi stosowanymi w socjologii.

Course's learning outcomes

Code	Outcomes in terms of	Learning outcomes prescribed to a field of study	Methods of verification
Knowledge – Student knows and understands:
W1	zna sposoby wyjaśniania zjawisk społecznych za pomocą ilościowej analizy danych oraz ich atuty i ograniczenia	SOC1A_W04	Test, Project, Examination
W2	zna zasady projektowania i stosowania narzędzi analizy ilościowej oraz zbierania i prowadzenia poprawnej analizy danych za pomoca tych narzędzi	SOC1A_W11, SOC1A_W12	Activity during classes, Execution of laboratory classes, Test, Project, Examination
W3	zna zasady etycznego prowadzenia badań ilościowych oraz naukowe standardy publikacji wyników takich badań	SOC1A_W13	Activity during classes, Project
Skills – Student can:
U1	potrafi opracować koncepcję projektu badawczego z wykorzystaniem narzędzi analizy ilościowej i potrafi takie narzędzia przygotować	SOC1A_U12, SOC1A_U13	Activity during classes, Project
U2	potrafi dokonać analizy danych ilościowych z wykorzystaniem programu SPSS	SOC1A_U14	Activity during classes, Test, Project, Examination
U3	potrafi przedstawić wyniki analizy badań ilościowych w formie przystępnego raportu dla publiczności	SOC1A_U15	Project
Social competences – Student is ready to:
K1	samodzielnie podejmuje poszukiwaniarozwiązań postawionych problemów analizy ilościowej i rozumie potrzebę prezentacji wyników takiej analizy w przystępnej i poprawnej polszczyźnie	SOC1A_K02, SOC1A_K04	Activity during classes, Test, Project, Examination
K2	ma świadomość znaczenia analizy ilościowej w wyjaśnianiu zjawisk społecznych	SOC1A_K08	Activity during classes, Test, Project, Examination
K3	ma świadomość konieczności przestrzegania zasad etycznych przy prowadzeniu badań ilościowych	SOC1A_K07	Activity during classes, Project

Student workload

Activity form	Average amount of hours* needed to complete each activity form
Lectures	30
Laboratory classes	45
Preparation for classes	28
Realization of independently performed tasks	22
Examination or final test/colloquium	2
Contact hours	5
Preparation of project, presentation, essay, report	21

Student workload	Hours 153
Workload involving teacher	Hours 75

* hour means 45 minutes

Program content

No.	Program content	Course's learning outcomes	Activities
1.	Statystyka z SPSS: * 1. Wprowadzenie do użytkowania SPSS i PGSS. Zalecana literatura: - Górniak Jarosław i Janusz Wachnicki; „SPSS PL for Windows. Pierwsze kroki w analizie danych”; Kraków: SPSS Polska, 2000, roz. I - 1,2,3. * 2. Sposoby zarządzania danymi pod SPSS. Zalecana literatura: - Górniak, Wachnicki; roz.I - 4,5. * 3. Określanie skal pomiaru zmiennych, tworzenie szeregów statystycznych. Zalecana literatura: - Blalock, Hubert M.; „Statystyka dla socjologów”; Warszawa: PWN 1977; roz. 3 Skala nominalna: proporcje odsetki i stosunki, s. 35-43 oraz roz. 4 Skala interwałowa: rozkład liczebności i prezentacja graficzna, s. 44-57. - Górniak, Wachnicki; roz.I – 6, II - 1. - Lissowski, Grzegorz, Jacek Haman i Mikołaj Jasiński; „Podstawy statystyki dla socjologów”; Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar 2008; Roz. 2.2. Rozkład jednej zmiennej, s. 53-58. - Nawojczyk, Maria; „Przewodnik po statystyce dla socjologów”; Kraków: SPSS Polska 2010, roz. 2 Jak zmierzyć szczęście?, s. 33-60. - Wieczorkowska Grażyna i Jerzy Wierzbiński; „Statystyka. Analiza badań społecznych”; Warszawa: Scholar 2007, roz. 1.3-1.5, s. 41-54. * 4. Miary tendencji centralnej i miary dyspersji. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 5 Skala interwałowa: mierniki tendencji centralnej, s. 58-78; roz. 6 Skala interwałowa: mierniki dyspersji, s. 79-91. - Górniak, Wachnicki; roz. II – 2,3. - Lissowski i inni; roz. 3 Parametry poziomu wartości i roz. 4 Parametry rozproszenia; s. 79-156. - Nawojczyk; roz. 3 Co piszczy w szeregu statystycznym?, s. 61-87. - Sobczyk, Mieczysław; „Statystyka”; Warszawa: PWN 1996; podroz. 2.1 Miary średnie, ss. 31-43, podroz. 2.2 Miary zmienności, s. 43-52. - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 3.2, s. 101-110. * 5. Konstruowanie i interpretacja tablic kontygencji. Zalecana literatura: - Górniak, Wachnicki; roz. II - 4. - Gruszczyński, Leszek A.; „Elementy statystyki dla socjologów”; Katowice: UŚ 1989; roz. 2 Grupowanie i prezentacja materiału statystycznego, s. 13-31. - Nawojczyk; roz. 4 Co widać przez okna tabeli?, s. 89-97. * 6. Mierzenie związków w tablicach kontygencji Zalecana literatura: - Górniak, Wachnicki; roz. II - 5. - Nawojczyk; roz. 4 Co widać przez okna tabeli?, s. 97-116. - Sobczyk; podroz. 5.5 Związek cech niemierzalnych, s. 214-221 * 7. Współpraca SPSS z innymi programami. I sprawdzian. (ostateczny termin założenia własnych zbiorów danych do projektów) Zalecana literatura: - Górniak, Wachnicki; roz.I - 7. * 8. Statystyka indukcyjna: test dla jednej próby. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 11 Testy dla średnich i proporcji z jednej próby, s. 156-177. - Gruszczyński; podroz. 6.3.1 Testy parametryczne, s. 126-132. - Nawojczyk; roz. 5 Jak żyć w niepewności?, s. 117-124. - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 3 (bez 3.2), s. 95-125. * 9. Rozkłady prawdopodobieństwa. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 7 Rozkład normalny, s. 92-103. - Gruszczyński; podroz. 5.3 Podstawowe teoretyczne rozkłady zmniennych losowych, s. 93-109. - Lissowski i inni; część V Podstawy wnioskowania statystycznego, s. 455-555. - Nawojczyk; roz. 5 Jak żyć w niepewności?, s. 124-140. - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 4, s. 125-166. * 10. Testy dla dwóch prób. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 13 Testy dla dwóch prób: różnice średnich i proporcji, s. 195-214. - Górniak, Wachnicki; roz. II - 7. - Nawojczyk; roz. 6 Jak kontrolować ryzyko?, s. 141-150. - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 5, s. 167-195. * 11. Analiza wariancji. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 16 Analiza wariancji, s. 272-303. - Nawojczyk; roz. 6 Jak kontrolować ryzyko?, s. 150-164 - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 6, s. 196-232. * 12. Test chi-kwadrat. Zalecana literatura: - Blalock; podroz. 15.1 Test chi-kwadrat, s. 241-250. - Lissowski i inni; roz. 25 Weryfikacja hipotez nieparametrycznych, s. 641-658 - Nawojczyk; roz. 7 Jak postawić kropkę nad i...?, s. 165-175. - Sobczyk; podroz. 5.3 Test niezależności chi-kwadrat, s. 197-201. - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 9, s. 292-309. * 13. Analiza korelacji i regresji. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 17 Korelacja i regresja, s. 304-336. - Lissowski i inni; roz. 10 Regresja drugiego rodzaju liniowa i skorelowanie liniowe, s. 261-300. - Nawojczyk; roz. 7 Jak postawić kropkę nad i...?, s. 175-188. - Sobczyk; podroz. 5.6 Funkcja regresji, s. 221-236. - Wieczorkowska i Wierzbiński; roz. 8, s. 262-291. * 14. Indywidualna praca nad projektem. II sprawdzian. * 15. Indywidualna praca nad projektem.	W1, W2, W3, U1, U2, U3, K1, K2, K3	Laboratory classes
2.	* Zajęcia ze statystyki mają umożliwić zdobycie podstawowej wiedzy z zakresu opracowywania oraz analizy danych pochodzących z ilościowych badań empirycznych. Mają stanowić teoretyczne i praktyczne przygotowanie do umiejętnego korzystania i odpowiedniego interpretowania wyników statystycznej analizy badań empirycznych prowadzonej za pomocą odpowiednich programów komputerowych. Programem, z którego będziemy korzystać podczas ćwiczeń laboratoryjnych jest SPSS. * Program wykładów: * 1. Czemu służy statystyka? (2 godz.) Podstawowe zagadnienia: Metoda naukowa w naukach społecznych – dedukcja, indukcja, eksperyment. Od hipotezy badawczej przez prawa do teorii. Związek przyczynowo-skutkowy, zmienna niezależna, zmienna zależna, typy zależności. Jednostki analizy. Pojęcia podstawowe: Charakter empiryczny, charakter normatywny, hipoteza, nauki społeczne, prawo naukowe, warunek konieczny, warunek wystarczający, teoria, związek, zmienna, indukcja, dedukcja, eksperyment, dane, jednostka analizy, zmienna niezależna, zmienna zależna, związek przyczynowo-skutkowy, zależność pozytywna, zależność negatywna, statystyka Zalecana literatura: - Blalock, Hubert M.; „Statystyka dla socjologów”; Warszawa: PWN 1977; roz. 1 Wprowadzenie: Cele i ograniczenia statystyki, s. 13-19. - Frankfort-Nachmias Chava i David Nachmias; „Metody badawcze w naukach społecznych”; Poznań: Zysk i S-ka 2001; część I Podstawy badań empirycznych, s. 16-88. - Nawojczyk, Maria; „Przewodnik po statystyce dla socjologów”; Kraków: SPSS Polska 2010, roz. 1 Jak być badaczem?, s. 15-31. - Sobczyk, Mieczysław; „Statystyka”; Warszawa: PWN 1996; roz. 1 Przedmiot, metody i organizacja badań statystycznych, s. 9-26. * 2. Definiowanie zmiennych i poziomy ich pomiaru. (4 godz.) Podstawowe zagadnienia: Pomiar w naukach społecznych. Poziomy pomiaru zmiennych, sposoby ich porządkowania w bazach danych oraz sposoby zmiany poziomu pomiaru tego samego zjawiska. Budowa szeregów statystycznych. Trafność i rzetelność pomiaru Pojęcia podstawowe: Pomiar, poziom pomiaru, kategoria zmiennej, dychotomia, poziom nominalny, poziom porządkowy, skala Likerta, liczebność, poziom interwałowy, poziom ilorazowy, szereg statystyczny, rozwartość przedziału, indeks, definicja operacyjna, trafność, rzetelność. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 2 Teoria, pomiar i matematyka, s. 19-33. - Frankfort-Nachmias i Nachmias; część II pkt. 7 Pomiar, s. 168-191 i część IV pkt.18 Konstruowanie indeksu i metody skalowania, s. 469-490. - Nawojczyk; roz. 2 Jak zmierzyć szczęście?, s. 33-59. * 3. Analiza statystyczna jednej zmiennej. (4 godz.) Podstawowe zagadnienia: Miary tendencji centralnej oraz miary dyspersji. Typy idealne rozkładów zmiennych. Graficzne prezentacje rozkładów zmiennych. Pojęcia podstawowe: Średnia arytmetyczna, mediana, liczebność skumulowana, kwartyle, decyle, percentyle, dominanta, zmienna skokowa, zmienna ciągła, skośność, symetryczny rozkład częstości, asymetria lewostronna, asymetria prawostronna, rozstęp, odchylenie średnie, wariancja, odchylenie standardowe, współczynnik zmienności, histogram, wielobok liczebności, krzywa ciągła, wielomodalność, statystyka opisowa. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 5 Skala interwałowa: mierniki tendencji centralnej, mierniki dyspersji ss. 58-91. - Frankfort-Nachmias i Nachmias; część IV pkt.15 Rozkład jednej zmiennej s. 369-404. - Nawojczyk; roz. 3 Co piszczy w szeregu statystycznym?, s. 61-87. - Piłatowska Mariola; „Repetytorium ze statystyki”; Warszawa: PWN 2006; roz. 2 Kompleksowa analiza struktury zbiorowości, s. 22-39. - Sobczyk; podroz. 2.1 Miary średnie, 2.2 Miary zmienności s. 31-52. * 4. Tablice kontygencji. (4 godz.) Podstawowe zagadnienia: Zasady konstruowania tablic kontygencji. Pomiar siły związku między zmiennymi zamieszczonymi w tablicach. Budowa modeli przyczynowych. Pojęcia podstawowe: Tabela kontygencji, pole tabeli, liczebność ogólna, liczebność brzegowa, współczynnik Yula, pary zgodności, pary niezgodności, współczynnik , współczynnik  Goodmana i Kruskala, współczynnik  Goodmana i Kruskala, współczynniki  Kendala, asymetryczne miary związku, symetryczne miary związku, zależność monotoniczna, zależność niemonotoniczna, zmienna kontrolna, zależność pozorna, zmienna pośrednicząca, modele przyczynowe. Zalecana literatura: - Gruszczyński, Leszek A.; „Elementy statystyki dla socjologów”; Katowice: UŚ 1989; roz. 2 Grupowanie i prezentacja materiału statystycznego, s. 13-31. - Frankfort-Nachmias i Nachmias; część IV pkt.16 Analiza dwuzmiennowa, s. 404-439. - Nawojczyk; roz. 4 Co widać przez okna tabeli?, s. 89-116. - Sobczyk; podroz. 5.5 Związek cech niemierzalnych, s. 214-221 * 5. Wstęp do statystyki indukcyjnej. (4 godz.) Podstawowe zagadnienia: Idea i narzędzia statystycznego wnioskowania o populacji na podstawie próby. Pojęcie statystycznej reprezentatywności. Testy statystycznej istotności i estymacja jako podstawowe metody wnioskowania. Teoretyczne rozkłady zmiennych losowych. Pojęcia podstawowe; Populacja, próba, próba losowa, błąd z próby, statystyki próby, parametry populacji, test dla jednej próby, hipoteza zerowa, hipoteza alternatywna, błąd I i II rodzaju, poziom istotności, obszar krytyczny testu, test dwustronny, test jednostronny, klasyczna definicja prawdopodobieństwa, aksjomotyczna definicja prawdopodobieństwa, rozkład normalny, rozkład średnich z próby, założenie normalności rozkładu, centralne twierdzenie graniczne, rozkład t studenta, estymator, liczba stopni swobody, test dla proporcji, estymacja przedziałowa. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 7 Rozkład normalny, s. 92-103; roz. 11 Testy dla średnich i proporcji z jednej próby, s. 156-177. - Gruszczyński; podroz. 5.3 Podstawowe teoretyczne rozkłady zmiennych losowych, s. 93-109; podroz. 6.3.1 Testy parametryczne, s. 126-132. - Frankfort-Nachmias i Nachmias; część IV pkt.19 Wnioskowanie statystyczne, s. 490-515. - Nawojczyk; roz. 5 Jak żyć w niepewności?, s. 117-140. * 6. Testy dla dwóch prób. (4 godz.) Podstawowe zagadnienia: Sposoby doboru prób a możliwość badania statystycznej istotności. Wnioskowanie statystyczne jako metoda analizy związku między zmiennymi na poziomie populacji. Pojęcia podstawowe: Próby niezależne, test na homogeniczność wariancji, próby zależne. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 13 Testy dla dwóch prób: różnice średnich i proporcji, s. 195-214. - Nawojczyk; roz. 6 Jak kontrolować ryzyko?, s. 141-150. * 7. Analiza wariancji. (4 godz.) Podstawowe zagadnienia: Jednoczynnikowa analiza wariancji. Testy host hoc. Pojęcia podstawowe: Oszacowanie wariancji, suma kwadratów, całkowita suma kwadratów, wewnątrzgrupowa suma kwadratów, międzygrupowa suma kwadratów, suma kwadratów błędu, wewnątrzgrupowe oszacowanie wariancji, międzygrupowe oszacowanie wariancji, wskaźnik Scheffe’a. Zalecana literatura: - Blalock; roz. 16 Analiza wariancji, s. 272-303. - Nawojczyk; roz.6 Jak kontrolować ryzyko?, s. 150-164. - Piłatowska; roz. 4 Wnioskowanie statystyczne w zakresie struktury zjawisk, s. 56-92. * 8. Test chi-kwadrat. (2 godz.) Podstawowe zagadnienia: Badanie statystycznej istotności związku między zmiennymi zamieszczonymi w tabeli kontygencji. Współczynniki siły związku oparte na chi-kwadrat. Pojęcia podstawowe: Test niezależności chi-kwadrat, liczebności empiryczne, liczebności teoretyczne, poprawka ciągłości Yatesa, dokładny test Fishera, współczynnik kontygencji C Pearsona, współczynnik Cramera V. Zalecana literatura: - Blalock; podroz. 15.1 Test chi-kwadrat, s. 241-250. - Nawojczyk; roz. 7 Jak postawić kropkę nad i...?, s. 165-174. - Sobczyk; podroz. 5.3 Test niezależności chi-kwadrat, s. 197-201. * 9. Analiza korelacji i regresji. (2 godz.) Podstawowe zagadnienia: Koncepcja liniowości. Regresja liniowa jako narzędzie analityczne badania zależności między zmiennymi mierzonymi na poziomach silnych. Pojęcia podstawowe: Regresja liniowa, metoda najmniejszych kwadratów, współczynnik korelacji r Pearsona, współczynnik alienacji, stosunek korelacyjny . Zalecana literatura: - Blalock; roz. 17 Korelacja i regresja, s. 304-336. - Nawojczyk; roz. 7 Jak postawić kropkę nad i...?, s. 175-188. - Piłatowska; roz. 5 Analiza współzależności zjawisk, s. 92-129. - Sobczyk; podroz. 5.6 Funkcja regresji, s. 221-236.	W1, W2, W3, U2, K1, K2	Lectures

Extended information/Additional elements

Teaching methods and techniques :

Lectures, Project Based Learning

Activities	Methods of verification	Credit conditions
Lectures	Activity during classes, Execution of laboratory classes, Test, Project, Examination
Lab. classes	Activity during classes, Execution of laboratory classes, Test, Project

Rules of participation in given classes, indicating whether student presence at the lecture is obligatory

Lectures: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego. Laboratory classes: Studenci wykonują ćwiczenia laboratoryjne zgodnie z materiałami udostępnionymi przez prowadzącego. Student jest zobowiązany do przygotowania się w przedmiocie wykonywanego ćwiczenia, co może zostać zweryfikowane kolokwium w formie ustnej lub pisemnej. Zaliczenie zajęć odbywa się na podstawie zaprezentowania rozwiązania postawionego problemu. Zaliczenie modułu jest możliwe po zaliczeniu wszystkich zajęć laboratoryjnych.

Literature

Obligatory

- Blalock, Hubert M.; „Statystyka dla socjologów”; Warszawa: PWN 1977;
- Frankfort-Nachmias Chava i David Nachmias; „Metody badawcze w naukach społecznych”; Poznań: Zysk i S-ka 2001;
- Górniak Jarosław i Janusz Wachnicki; „SPSS PL for Windows. Pierwsze kroki w analizie danych”; Kraków: SPSS Polska, 2000,
- Gruszczyński, Leszek A.; „Elementy statystyki dla socjologów”; Katowice: UŚ 1989;
- Lissowski, Grzegorz, Jacek Haman i Mikołaj Jasiński; „Podstawy statystyki dla socjologów”; Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar 2008;
- Nawojczyk, Maria; „Przewodnik po statystyce dla socjologów”; Kraków: SPSS Polska 2010,
- Piłatowska Mariola; „Repetytorium ze statystyki”; Warszawa: PWN 2006;
- Sobczyk, Mieczysław; „Statystyka”; Warszawa: PWN 1996;
- Wieczorkowska Grażyna i Jerzy Wierzbiński; „Statystyka. Analiza badań społecznych”; Warszawa: Scholar 2007,

Scientific research and publications

Publications

1. Maria Nawojczyk; Przewodnik po statystyce dla socjologów ; Kraków: SPSS Polska, 2002, 2004, 2010.
2. Maria Nawojczyk; „Czas wolny- pochodna czy determinanta pozycji społecznej”; (w:) Dorota Mroczkowska (red.); Czas wolny. Refleksje, dylematy, perspektywy. Warszawa: Difin SA, 2011, ss. 121-136.
3. Maria Nawojczyk; “Zastosowanie modeli logarytmiczno-liniowych ze zmiennymi ukrytymi do badania postaw”, (w:) Domański Henryk, Krystyna Lutyńska i Andrzej Rostocki (red.); Spojrzenie na metodę; Warszawa: IFiS PAN 1999; ss. 81-94.
4. Allan McCutcheon and Maria Nawojczyk;“Making the Break: Popular Sentiment toward Legalized Abortion among American and Polish Catholic Laities”; (in:) INTERNATIONAL JOURNAL OF PUBLIC OPINION RESEARCH 7, 3,1995, p. 232-252.