Akademia Górniczo-Hutnicza logotyp
pl en
en
Esthetics
Course description sheet

Basic information

Field of study
Cultural Studies
Major
Visual Communication and Graphic Design
Organisational unit
Faculty of Humanities
Study level
Second-cycle studies
Form of study
Full-time studies
Profile
General academic
Didactic cycle
2025/2026
Course code
HKLTKWS.II1.04487.25
Lecture languages
Polish
Mandatoriness
Obligatory
Block
Major Modules
Course related to scientific research
Yes
Course coordinator
Alicja Głębocka
Lecturer
Alicja Głębocka
Period
Semester 1
Method of verification of the learning outcomes
Exam
Activities and hours
Lectures: 30
Discussion seminars: 15
Number of ECTS credits
5

Goals

C1 Celem kształcenia jest opanowanie przez studentów głównych nurtów historii estetyki europejskiej, w tym poznanie podstaw ideowych poszczególnych epok w kulturze, dziejów rozumienia pojęć sztuka i piękno oraz najważnieszych zagadnień współczenej estetyki.

Course's learning outcomes

Code Outcomes in terms of Learning outcomes prescribed to a field of study Methods of verification
Knowledge – Student knows and understands:
W1 Zna podstawowe koncepcje z zakresu estetyki pozwalające opisać i wyjaśnić zachodzące przemiany współcześnie w tym zakresie. KLT2A_W12, KLT2A_W22 Activity during classes, Participation in a discussion, Examination, Presentation
W2 Zna koncepcje teoretyczne z zakresu estetyki nowych mediów oraz ma wiedzę na temat klasycznych teorii estetyki. KLT2A_W01, KLT2A_W06, KLT2A_W11 Activity during classes, Participation in a discussion, Examination
W3 Zna szczegółowo historyczno-artystyczne epoki artystyczne od pradziejów po współczesność. Posiada wiedzę o genezie i funkcjach dzieła sztuki, zna i rozróżnia dziedziny i specyfikę sztuk pięknych. KLT2A_W19 Activity during classes, Examination
Skills – Student can:
U1 Wyszukuje, analizuje, ocenia, selekcjonuje i wykorzystuje informacje ze źródeł drukowanych i elektronicznych na poziomie zaawansowanym KLT2A_U01 Activity during classes, Participation in a discussion, Presentation
U2 Potrafi dokonać analizy zachodzących współcześnie przemian w zakresie estetyki. KLT2A_U07, KLT2A_U23 Activity during classes, Participation in a discussion, Examination, Presentation
U3 Potrafi samodzielnie przeprowadzić analizę zjawisk i procesów zachodzących współcześnie w oparciu o właściwe narzędzia badawcze i z użyciem odpowiedniej terminologii. KLT2A_U05, KLT2A_U12 Activity during classes, Participation in a discussion, Presentation
Social competences – Student is ready to:
K1 Ma świadomość znaczenia nauk humanistycznych dla analizy i wyjaśniania zmian zachodzących we współczesnym świecie. KLT2A_K09 Activity during classes, Participation in a discussion, Presentation

Student workload

Activity form Average amount of hours* needed to complete each activity form
Lectures 30
Discussion seminars 15
Preparation for classes 42
Realization of independently performed tasks 31
Examination or final test/colloquium 2
Contact hours 5
Student workload
Hours
125
Workload involving teacher
Hours
45

* hour means 45 minutes

Program content

No. Program content Course's learning outcomes Activities
1.

Celem kursu jest zapoznanie studentów z teoriami estetycznymi powstałymi od czasów starożytnych oraz, na ich tle, z ewolucją pojęć estetyki. Tematyka ma pokazać historyczną zmienność i różnorodność w estetycznym opisie sztuki, z uwzględnieniem rozumienia ciągłości zjawisk artystycznych. Zawierają się tutaj teoretyczne zagadnienia związane ze sztuką, wynikające z analizy w estetyce, takie jak np. rozumienie dzieła sztuki jako bytu odmiennego od innego rodzaju bytów, dostrzeganie i opis wartości, np. historia piękna lub koloru, formy, procesu twórczego i doświadczenia estetycznego. Tematyka jest zaprezentowana z uwzględnieniem różnic, jakie miały miejsce w rozwoju sztuki. Przedstawiona zostaje ogólna teoria wartości (aksjologia), zagadnienie obiektywizmu w stosunku do subiektywizmu.
Pojęcia kluczowe przedmiotu, terminologia:
dzieło sztuki, teoria, interpretacja, estetyka, wartości: estetyczne artystyczne, forma, doświadczenie estetyczne, proces twórczy, ogólna teoria wartości (aksjologia), obiektywizm (absolutyzm), subiektywizm (relatywizm), sytuacja estetyczna, kalokagathia lub mimesis, konceptualizm, świat sztuki, instytucjonalizm, nowość, oryginalność, krytycyzm, nurty awangardowe (futuryzm, dadaizm, suprematyzm, surrealizm, kubizm, abstrakcjonizm, abstrakcyjny ekspresjonizm) i neoawangardowe do współczesnych (pop art, konceptualizm, minimalizm, performance, land art, industrializm, body art, sztuka krytyczna), media, instalacja, site specific, placemaking street art.
1– 2. Estetyka starożytna (pitagorejczycy, sofiści, Sokrates, Platon, Arystoteles).
3.-4. Estetyka chrześcijańska (św. Augustyn, św. Tomasz).
5.-6. Estetyka nowożytna (da Vinci, Burke, Hume, Kant).
7.-8. Estetyka XIX wieku (Czernyszewski, Wilde).
9.-10. Estetyka XX wieku (Witkacy, Ingarden, Gadamer, Tatarkiewicz).
11.-12. Estetyka kultury masowej i awangard artystycznych (Benjamin, Morawski).
13. – 14. Estetyka dekonstrukcji, postmodernistyczna i najnowsza (Derrida, Welsch, Stróżewski).

 W1, W2, W3, U1, U2, U3, K1 Lectures, Discussion seminars
2.

1. Wprowadzenie do metafizyki wartości
a) Estetyka i etyka jako dyscypliny aksjologii
b) Obiektywizm (absolutyzm) a subiektywizm (relatywizm) w aksjologii
2. Aksjologia jako nauka o wartościach
c) Przykłady zjawisk o wymiarze aksjologicznym: estetyka, etyka
d) Kalokagathia – obiektywność prawdy, piękna, dobra
e) Rodzajowość kryteriów wartościowania sztuki
3. Główne aspekty estetyki
a) Dzieło sztuki
b) Proces twórczy
c) Doświadczenie estetyczne
d) Wartości
e) Pojęcie świata sztuki
4. Sytuacja estetyczna jako struktura w metodologii estetyki
a) Estetyka z perspektywy sytuacji estetycznej
b) Znaczenie ujęcia strukturalistycznego i systemowego w estetyce
c) Model sytuacji estetycznej wg M. Gołaszewskiej oraz M. Mitiasa i S. D. Rossa
d) Elementy sytuacji estetycznej: opis i relacje – rzeczywistość w kategoriach procesu
e) Kryteriologiczna funkcja sytuacji estetycznej
5. Pojęcie: sztuka – znaczenie i historia
a) Starożytne rozumienie pojęcia ‘sztuka’
b) Podstawowe podziały i rodzaje sztuki w historii
c) Współczesne klasyfikacje sztuk
6. Pojęcie piękna – znacznie i historia
a) Piękno jako wartość estetyczna – od starożytności (zarys)
b) Kryzys piękna w sztuce XX wieku
7. Procesy: twórczy i odbioru
a) Sprawność warsztatowa artysty – wartości estetyczne i artystyczne
b) Fazy procesu poznania dzieła sztuki w koncepcji Ingardena
8. Proces odbioru sztuki jako spotkanie z dziełem
c) Poznanie racjonalne i irracjonalne dzieła sztuki
d) Odbiór dzieła interaktywnego i tradycyjnego (proscenicznego)
9. Pojęcie formy
a) Znaczenie pojęcia „forma” (taxis, kanon, harmonia, istota, hilemorfizm, konstrukcja)
b) Forma i struktura
c) Forma i treść
10. Od fizycznego przedmiotu do koncepcji
d) Materia, materiał, surowiec
e) Dzieło sztuki jako zmaterializowana forma świadomości
f) Świadomość formy w sztuce
11. Zagadnienia estetyki starożytnej i średniowiecznej
a) Wielka Teoria Piękna i sztuka kanoniczna
b) Pojęcia: techne, prepon, symmetria
c) Rola poezji w sztuce starożytnej (poezja maniczna i techné)
d) Teoria tragedii i tragizmu
a) Teoria transcendentaliów
b) Piękno boskie i ludzkie, zmysłowe i duchowe
e) Zagadnienie teodycei
12. Awangarda
a) Awangardowe kryteria opisu i oceny sztuki, odejście od wartości estetycznych – zwrot do wartości pozaartystycznych.
b) Pluralizm w sztuce, nowe materiały i nowe kierunki twórczości artystycznej.
c) Instytucjonalna definicja sztuki i instytucjonalne kryteria oceny sztuki. Znaczenie instytucji dla kształtowania sztuki i kultury.
13. Neoawangarda
a) Świat sztuki – artysta i krytyk
b) Happening, performance – sztuka akcji
c) Konceptualizm – znaczenie idei ogólnych w sztuce
d) Sztuka krytyczna lat 90 w Polsce. Cielesność. Krytycyzm
e) Sztuka video – człowiek w świecie obrazów
14. Estetyka fenomenologiczna
a) Znaczenie fenomenologii dla estetyki (od Kartezjusza do Ingardena – zarys)
b) Ingardenowska koncepcja dzieła sztuki jako bytu intencjonalnego
c) Proces konkretyzacji i interpretacji
d) Quasi sądy

 W1, W2, W3, U2, U3, K1 Discussion seminars

Extended information/Additional elements

Teaching methods and techniques :

Lectures, Discussion, E-learning

Activities Methods of verification Credit conditions
Lectures Activity during classes, Examination Uczestnictwo w dyskusji nad omawianymi zagadnieniami
Discussion seminars Activity during classes, Participation in a discussion, Presentation

Rules of participation in given classes, indicating whether student presence at the lecture is obligatory

Lectures: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.

Literature

Obligatory
  1. Literatura podstawowa
  2. 1. Dziemidok B., Główne kontrowersje estetyki współczesnej, Warszawa 2002.
  3. 2. Gołaszewska M., Zarys estetyki, Warszawa 1986.
  4. 3. Kosuth J., Sztuka po filozofii, w pod red. S. Morawski, „Zmierzch estetyki – rzekomy czy autentyczny?”, Warszawa 1987.
  5. 4. Tatarkiewicz Wł., Dzieje sześciu pojęć, Warszawa 1982.
  6. 5. Tatarkiewicz Wł. Droga przez estetykę, Warszawa 1972
  7. 6. Filozofia dziejów. Estetyka, Wybór tekstów, t. II, red. Bogusław Zmudziński, Kraków 1986.
  8. Literatura uzupełniająca
  9. 1. Gołaszewska M., Świadomość piękna. Problemy genezy, funkcji, struktury i wartości w estetyce, Warszawa 1970.
  10. 2. Ingarden R., Przeżycie, dzieło, wartość, Kraków 1966.
  11. 3. Tatarkiewicz Wł.., Historia Estetyki, t. 1-3 Warszawa 1960 – 1967..
  12. 4. Dickie G., Czym jest sztuka? Analiza instytucjonalna, w: pod red. M. Gołaszewska, „Estetyka w świecie”, t. I, Kraków 1985.
  13. 5. Kowalska I., Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90., Warszawa 2002.
  14. 6. Ostrowicki M., Idea koncepcyjnej teorii dzieł sztuki, w „Kwartalnik Filozoficzny”, tom. XXVIII, nr 2, Kraków 2000, http://www.ostrowicki.art.pl/Idea_koncepcyjnej_teorii_dziel_sztuki.pdf
  15. 7. Sztabiński G., Problemy intelektualizacji sztuki w tendencjach awangardowych, Łódź 1991.
Optional
  1. Morawski S., Na zakręcie od sztuki do po-sztuki, Kraków 1985

Scientific research and publications

Research
  1. Filozofia sztuki w dwunastowiecznej Francji.
  2. Teoria sztuki w okresie średniowiecza.
Publications
  1. J. Dębicki, Filozofia sztuki Wita Stwosza w świetle średniowiecznej teorii artium, Kraków 2018.
  2. Jacek Dębicki, Kognitywne funkcje sztuki. Gilbert de la Porree, Jan Wielki, Wit Stwosz i Leonardo da Vinci, Aureus, Kraków 2014.
  3. J. Dębicki, Metaphysik der mittelalterlichen Bildhauerei. Einführung in die Problematik, ARS 1 (1991), Bratislava 1991, s. 76-87.
  4. J. Dębicki, La métaphysique de la sculpture médiévale. Introduction a la problématique, Revue des historiens de l`art, des archéoloques, des musicoloques et des orientalistes de l`Université de Liège, Numéro 10/1991, Liège 1991, s. 30-39.
  5. J. Dębicki, Ein Beitrag zur Bildertheologie in der vorhussitischen und hussitischen Zeiten in Böhmen, w: Uměni XXX (1992), nr 6, s. 415-423.
  6. J. Dębicki, Les sources idéologiques du nouveau type de la statuaire de la façade ouest de la cathédrale de Chartres, Revue des historiens de l`art, des archéoloques, des mu-sicoloques et des orientalistes de l`Université de Liège, Numéro 11/1992, Liège 1992, s. 9-20.
  7. J. Dębicki, Strukturalismus in der Methodenlehre der Kunstgeschichte, w: Česko-slovenski struktuaralizmus a Viedenski scientizmus (Zbornik referátov z konferencie), Bratislava 1992, s. 168-183.
  8. J. Dębicki, Ideowe przesłanki obrazoburstwa w Czechach w czasach przedhusyckich i husyckich a teologia obrazu w okresie wczesnej reformacji, w: Sztuka i dialog wyznań w XVI i XVII wieku. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Wrocław 1999, Warszawa 2000.
  9. J. Dębicki, Cysterska rzeźba o cechach antropomorficznych a cysterska antropologia teologiczna. Przyczynek do źródeł estetyki cysterskiej, w: Cysterki w dziejach i kulturze ziem polskich, dawnej Rzeczpospolitej i Europie Środkowej: Materiały z siódmej Międzynarodowej Konferencji Cystersologów odbytej z okazji 888. rocznicy fundacji opactwa cysterek w Trzebnicy. Trzebnica, 18-21 września, 2002 (red. Andrzej M. Wyrwa, Antoni Kiełbasa, Józef Swastek, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2004 roku, s. 1030-1051.
  10. J. Dębicki, Jan Wiklif i Mikołaj z Drezna jako ideowi prekursorzy sztuki protestanckiej, w: Doskonałość. Zbawienie. Rodzina. Z badań nad protestantyzmem, Kraków 2005, s. 29-51.
  11. J. Dębicki, Wit Stwosz i Jan z Głogowa, rzeźbiarz i filozof, w: Wokół Wita Stwosza: Studia i Materiały Naukowe Muzeum Narodowego w Krakowie. Materiały z Międzynarodowej Konferencji Naukowej w Muzeum Narodowym w Krakowie 19-22 maja 2005 (red. Nauk. Dobrosława Horzela, Adam Organisty), Kraków 2006, s. 113-123.
  12. J. Dębicki: Die theologische Anthropologie des Anselm von Canterbury und die Kunst um das Jahr 1100, w: Fides et ratio. 900 lat po śmierci św. Anzelma z Canterbury, Analecta mediaevalia, vol.2 (Kraków 2010), s. 25-47.
  13. J. Dębicki, Myśl naturalistyczna w kulturze piętnastowiecznego Krakowa. Studium kulturoznawczo-filozoficzne, Idee i myśliciele, T. 11 (Kraków 2011), s. 99-125.
  14. J. Dębicki, Idealizm i naturalizm w późnośredniowiecznym Krakowie: studium kulturoznawczo-filozoficzne o ideach odciśniętych w materii, Idee i Myśliciele, t. 13, Kraków 2011, s. 127–154.
  15. J. Dębicki, Krakowska sztuka Wita Stwosza: filozoficzne źródła formy i treści ideowych, Aureus, Kraków 2013.
  16. J. Dębicki, Antropologia filozoficzna Gilberta de la Porrée a powstanie scholastycznej rzeźby wczesnogotyckiej, Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria (Uniwersytet Warszawski), R. 22: 2013, Nr 1 (85), s. 103-125.