pl en
pl
Klasyczne teorie socjologiczne
Karta opisu przedmiotu

Informacje podstawowe

Kierunek studiów
Socjologia
Specjalność
-
Jednostka organizacyjna
Wydział Humanistyczny
Poziom kształcenia
Studia licencjackie I stopnia
Forma studiów
Stacjonarne
Profil studiów
Ogólnoakademicki
Cykl dydaktyczny
2025/2026
Kod przedmiotu
HSOCS.I2.03646.25
Języki wykładowe
polski
Obligatoryjność
Obowiązkowy
Blok zajęciowy
Przedmioty podstawowe
Przedmiot powiązany z badaniami naukowymi
Nie
Koordynator przedmiotu
Krzysztof Matuszek
Prowadzący zajęcia
Krzysztof Matuszek
Okres
Semestr 2
Forma zaliczenia
Egzamin
Forma prowadzenia i godziny zajęć
Wykład: 30
Ćwiczenia audytoryjne: 30
Liczba punktów ECTS
6

Cele kształcenia dla przedmiotu

C1 Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z twórczością najwybitniejszych, klasycznych autorów głównie XIX wieku i pierwszej połowy XX wieku, którzy zbudowali fundamenty socjologii, jako osobnej dyscypliny nauki. Ich idee zapoczątkowały wszystkie kierunki teoretyczne oraz metodologiczne socjologii współczesnej i nadal wywierają doniosły wpływ na najnowsze spory, jakie toczą się w obrębie naszej dyscypliny. Znajomość dzieł klasycznych dostarcza wzorców metodologicznych i jest niezbędna dla zrozumienia pojęć, hipotez i teorii, jakie formułuje współczesna socjologia.

Efekty uczenia się dla przedmiotu

Kod Efekty w zakresie Kierunkowe efekty uczenia się Metody weryfikacji
Wiedzy – Student zna i rozumie:
W1 Zna i rozumie idee klasycznych teoretyków socjologii na podstawie samodzielnej lektury ich pism. Zna także ogólne zależności między kształtowaniem się idei i teorii socjologicznych a zmianami zachodzącymi w społeczeństwie i kulturze. SOC1A_W09, SOC1A_W10 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Wynik testu zaliczeniowego
Umiejętności – Student potrafi:
U1 Poprawnie stosuje poznaną terminologię z zakresu socjologii oraz potrafi wykorzystać pojęcia, koncepcje i teorie socjologiczne do analizy rzeczywistości społecznej SOC1A_U01, SOC1A_U03 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Wynik testu zaliczeniowego
Kompetencji społecznych – Student jest gotów do:
K1 Ma świadomość znaczenia analizy socjologicznej dla rozumienia współczesnych procesów społeczno-kulturowych. SOC1A_K08 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Wynik testu zaliczeniowego
K2 Jednocześnie jest otwarty na krytykę swoich argumentów i potrafi je modyfikować w wyniku dyskusji. SOC1A_K05 Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Egzamin, Wynik testu zaliczeniowego

Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Przedmiot przedstawia twórczość autorów, którzy zbudowali fundamenty socjologii jako osobnej dyscypliny. Znajomość ich dzieł jest niezbędna dla zrozumienia teorii, jakie formułuje socjologia XXI w.

Nakład pracy studenta

Rodzaje zajęć studenta Średnia liczba godzin* przeznaczonych na zrealizowane aktywności
Wykład 30
Ćwiczenia audytoryjne 30
Przygotowanie do zajęć 42
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 44
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2
Dodatkowe godziny kontaktowe 4
Łączny nakład pracy studenta
Liczba godzin
152
Liczba godzin kontaktowych
Liczba godzin
60

* godzina (lekcyjna) oznacza 45 minut

Treści programowe

Lp. Treści programowe Efekty uczenia się dla przedmiotu Formy prowadzenia zajęć
1.

1. O szczególnym znaczeniu myślicieli klasycznych dla socjologii współczesnej. Porewolucyjne ideologie jako teorie społeczne.


2. August Comte: pierwszy zarys socjologii pozytywistycznej, klasyfikacja nauk, statyka i dynamika, prawo trzech stadiów.


3. Herbert Spencer: początki socjologii ewolucjonistycznej, analogia organicystyczna, organizacja społeczna (instytucje), typologia społeczeństw. 


4. Alexis de Tocqueville: podstawy socjologii politycznej, demokracja i arystokracja jako typy społeczeństw, społeczeństwo demokratyczne i zagrożenia nowego despotyzmu.


5. Karol Marks: wizja człowieka społecznego, alienacja, klasy społeczne i struktura klasowa, rewolucja i rozwój społeczny. 


6. Vilfredo Pareto: socjologia działania, residua i derywacje, mechanizm krążenia elit.


7. Emile Durkheim: kodyfikacja socjologii pozytywistycznej, rzeczywistość sui generis, integracja społeczeństwa, fakty społeczne i zasady ich badania, samobójstwo, anomia, teoria religii, solidarność mechaniczna i organiczna. 


8. Georg Simmel: przełom antypozytywistyczny, geometria społeczna, treść i forma, konflikt społeczny i jego funkcje. 


9. Max Weber: podstawy socjologii humanistycznej, pojęcie i podział działań społecznych, typy idealne, geneza kapitalizmu, władza i panowanie, biurokracja, struktura społeczna.


10.Charles H. Cooley: fundamenty mikrosocjologii, grupy pierwotne, jaźń odzwierciedlona. 


11.Georg H. Mead: pionier symbolicznego interakcjonizmu, gesty i symbole znaczące, pojęcie umysłu, społeczna geneza osobowości. 


12.Florian Znaniecki: system socjologii humanistycznej, źródła materiału socjologicznego, współczynnik humanistyczny. 


 


 


 

W1, U1, K1, K2 Wykład, Ćwiczenia audytoryjne

Informacje rozszerzone

Metody i techniki kształcenia :

Wykład, Mini wykład, Dyskusja

Rodzaj zajęć Metody zaliczenia Warunki zaliczenia przedmiotu
Wykład Egzamin
Ćwiczenia audytoryjne Aktywność na zajęciach, Udział w dyskusji, Kolokwium, Wynik testu zaliczeniowego

Dodatkowy opis

Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu

Sposób obliczania oceny końcowej

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach

Zasady udziału w poszczególnych zajęciach, ze wskazaniem, czy obecność studenta na zajęciach jest obowiązkowa

Literatura

Obowiązkowa
  1. Jerzy Szacki, Historia myśli socjologicznej. Wydanie nowe, Warszawa 2002, PWN (wybrane rozdziały: 4,5,7,8,9,10,11,13,15,19).
  2. Socjologia. Lektury, pod red. P. Sztompki i M. Kuci, Kraków 2005, Znak.
Dodatkowa
  1. -B. Skarga, Comte, Warszawa 1966 (II wyd.1977) (seria „Myśli i Ludzie”). -L. Kasprzyk, Spencer, Warszawa 1967 (seria „Myśli i Ludzie”). -K. Marks, Pisma wybrane, Warszawa 1979 (PWN Biblioteka Socjologiczna). -Elementy teorii socjologicznych, Warszawa 1975, PWN. -Z. Krasnodębski, M.Weber, Warszawa 1999, (seria „Myśli i Ludzie”). -M. Weber, Szkice z socjologii religii, Warszawa 1995, KiW. -G. Simmel, Socjologia, Warszawa 1975 (PWN Biblioteka Socjologiczna).
  2. -S. Magala, Simmel, Warszawa 1980 (seria „Myśli i Ludzie). -A.de Tocqueville, Dawny ustrój i rewolucja, Kraków 1994, Znak (Seria o demokracji). -E. Durkheim, Zasady metody socjologicznej, Warszawa 1968 (lub W-wa 2000) (PWN Biblioteka Socjologiczna). -E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego, Warszawa 1990, (PWN Biblioteka Socjologiczna). -J. Szacki, Durkheim, Warszawa 1964, (seria „Myśli i Ludzie). -V. Pareto, Uczucia i działania, Warszawa 1994 (PWN Biblioteka Socjologiczna).
  3. -J. Mucha, Cooley, Warszawa 1992 (seria „Myśli i Ludzie”). -G.H. Mead, Umysł, osobowość i społeczeństwo, Warszawa 1975, (PWN Biblioteka Socjologiczna). -J. Szacki, Znaniecki, Warszawa 1986 (seria „Myśli i Ludzie). -F. Znaniecki, Wstęp do socjologii, Warszawa 1988 (PWN Biblioteka Socjologiczna).