Głównym celem kursu jest przedstawienie nowych nurtów w antropologii społeczno-kulturowej. Zastanowimy się nad głównymi założeniami tych kierunków, przede wszystkim epistemologicznymi oraz metodologicznymi. Przeanalizujemy źródła, różnice oraz „miejsca wspólne”  antropologii współczesnej z koncepcjami klasycznymi. Podjęta zostanie również próba rekonstrukcji myśli krytycznej wobec współczesnych nurtów w antropologii.

Spotkanie 1. Zajęcia organizacyjne. Wprowadzenie do antropologii współczesnej. 

Spotkanie 2. Główne pojęcia i kierunki antropologiczne. Przypomnienie podstawowych założeń kierunków klasycznych w antropologii społeczno-kulturowej. Metodologia antropologiczna, założenia epistemologiczne kierunków badawczych.

Spotkanie 3. Nowoczesność jako przedmiot analizy antropologii wspołczesnej. Co to są modernizmy? Wokół pojęć modernizmu, antymodernizmu, postmodernizmu i neomodernizmu. 

Spotkanie 4.  Różne sposoby wyjaśniania kultury. Różnice między modernizmem a postmodernizmem w antropologii 

Spotkanie 5. Przedmiot czy podmiot – czyli tożsamość badacza z perspektywy antropologii współczesnej. Refleksyjność i ucieleśnienie. Etyka w badaniach antropologicznych 

Spotkanie 6. Paradoksy antropologii współczesnej. Krytyka założeń antropologii postmodernistycznej.

Spotkanie 7. Antropologia wielokulturowości 

Spotkanie 8. Nurty antropologii niezachodniej. Kaupapa Maori.

Spotkanie 9.  Wyzwania współczesnej antropologii. Badania terenowe i autoetnografia. 

Spiotkanie 10. Antropologia nierówności i klasy społecznej

Spotkanie 11. Etnografia wielostanowiskowa i etnografia globalna

Spotkanie 12. Postkolonializm w antropologii współczesnej

Spotkanie 13. W stronę nowej antropologii doświadczenia – antropologia przedtekstowa? 

Spotkanie 14. Antropologia feministyczna 

Spotkanie 15. Co dalej? Antropologia zaangażowana

Wsparcie zajęć: 

Spotkanie 1. Zajęcia organizacyjne. Wprowadzenie do antropologii współczesnej. 

Procedura badawcza i metody antropologii. „Dualizmy” antropologiczne – obiektywizm kontra zaangażowanie, etnocentryzm kontra relatywizm kulturowy. 

Teoria antropologiczna a socjologia - cały numer. (2013). Przegląd Socjologii Jakościowej, ix(3).

Buchowski, M. (2017). Antropologia polska : genealogie , trajektorie i etyczne powinności. Lud, 485–505.

Mucha, Janusz. 2015. „Teoria społeczna, teoria socjologiczna, teoria antropologiczna. 
Empiryczny esej o współczesnym praktykowaniu teorii społecznej”, w: Janusz 
Barański, Monika Golonka-Czajkowska i Anna Niedźwiedź (red.), W Krainie 
Metarefleksji. Księga Poświęcona Profesorowi Czesławowi 
Robotyckiemu. Kraków: WUJ, s. 51-663. 

Spotkanie 2. Główne pojęcia i kierunki antropologiczne. Przypomnienie podstawowych założeń kierunków klasycznych w antropologii społeczno-kulturowej. Metodologia antropologiczna, założenia epistemologiczne kierunków badawczych.

Fredrik Barth, Andre Gigrich, Robert Parkin, Sydel Silverman, 2007, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska i amerykańska, Kraków WUJ.  

Alan Barnard, 2006, Antropologia, Warszawa: PIW. 

Ewa Nowicka, 2006, Świat człowieka – świat kultury, Warszawa: PWN. 

M. Herzfeld, 2004, Antropologia. Praktykowanie teorii w kulturze i społeczeństwie, Kraków: WUJ. 

Deliege Robert, 2010, Historia antropologii. Szkoły, autorzy, teorie, Oficyna Naukowa, Warszawa.

Philip Carl Salzman, Patricia C. Rice, 2009, Myśleć jak antropolog, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Burszta, W. J. 2004. Różnorodność i to ż sam o ść. Antropologia jako kulturowa refleksyjność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Spotkanie 3. Nowoczesność jako przedmiot analizy antropologii wspołczesnej. Co to są modernizmy? Wokół pojęć modernizmu, antymodernizmu, postmodernizmu i neomodernizmu. 

Alexander, Jeffrey C. 2010. „Nowoczesność, antynowoczesność, ponowoczesność i neo-
nowoczesność. Jak intelektualiści wyjaśniają ‘nasze czasy’”, w: Jeffrey C. 
Alexander, Znaczenia społeczne. Studia z socjologii kulturowej, 
Kraków: ZW NOMOS, s. 145-192.

S. Eisenstadt Nowoczesności zwielokrotnione. Podstawowy układ odniesienia i problematyka, przeł. A. Manterys, „Studia Socjologiczne” 2006 nr 1, s. 27-56;

Eisenstadt S.N., 2006, Nowoczesność jako odrębna cywilizacja, przekład A. Ostolski, (w:) A. Jasińska-Kania, L.M. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski (red.), Współczesne teorie socjologiczne, t. 2, Warszawa: Wydawnictwo SCHOLAR. Elias N., 2011, O procesie cywilizacji. Analizy socjo- i psychogenetyczne, przekład T. Zabłudowski i K. Markiewicz, Warszawa:: Wydawnictwo W.A.B..

Majewski, T. (2008). Modernizmy i ich losy. Teksty Drugie, 3(3), 43–67.

Augé, M. (2008). Nie-Miejsca : wprowadzenie do antropologii nadnowoczesności : fragmenty. Teksty Drugie, 4(4), 127–140.

Spotkanie 4.  Różne sposoby wyjaśniania kultury. Różnice między modernizmem a postmodernizmem w antropologii 

Literatura do referatu (jednen tekst do wyboru)

Tyler Stephen A. 1999. „Przed-się-wzięcie  postmodernistyczne”,  w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 67-87.

Buchowski Michał i Marian Kempny. 1999. „Czy istnieje 

antropologia postmodernistyczna?”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 9-28.

Kempny Marian. 1994. Antropologia bez dogmatów — teoria społeczna bez iluzji. Warszawa: IFiS PAN, s. 144-175.

Literatura  fakultatywna:

P. Rabinow, Wyobrażenia są faktami społecznymi: modernizm i postmodernizm w antropologii, [w:] R. Nycz (red.), [w:] M. Buchowski (red.), Amerykańska antropologia postmodernistyczna, Warszawa 1999, ss. 88-122.

Pacukiewicz, M. (2015). Antropologia kulturowa wobec antropologicznego snu : „ Niewczesność ” Paula Rabinowa jako przypadek symptomatyczny. Zeszyty Etnologii Wrocławskiej, 1(1), 107–133.

Kruszelnicki, W. (2010). „Antropologia jako rodzaj pisarstwa ” . Krytyka tekstualna a kwestia refleksyjności w antropologii kulturowej. Teksty Drugie, 5, 140–155.

Burszta, W. J. (2004). Różnorodność i to ż sam o ść. Antropologia jako kulturowa refleksyjność. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Baranska, E. (2018). Od antropologii do metaetnografii. Wokół problemu zmiany paradygmatu w refleksji nad kulturą współczesną. Annales I - Philosophy and Sociology Http://Philosophia.Annales.Umcs.Pl, xliii,1, 249–268. https://doi.org/10.17951/i.2018.43.1.249-268

Spotkanie 5. Przedmiot czy podmiot – czyli tożsamość badacza z perspektywy antropologii współczesnej. Refleksyjność i ucieleśnienie. Etyka w badaniach antropologicznych 

Literatura do referatu: 

Wyka Anna. 1993. Badacz społeczny wobec doświadczenia. Warszawa: IfiS PAN, s. 143-171.

Geertz Clifford. 2003. „Myślenie jako działanie moralne: etyczny wymiar antropologicznych badań terenowych w nowo powstałych państwach”, w: Wolska i Brocki 2003, s. 51-69, lub w Geertz Clifford. 2003. Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne. Kraków: Universitas. s. 33-57.

Literatura  fakultatywna:

Kruszelnicki, W. (2010). Feminizm – antropologia feministyczna – antropologia refleksyjna. „Tekstualia”, 4(4), 25–36.

Etyczne Problemy Badań Antropologicznych, pod redakcją Katarzyny Kaniowskiej 
i Noemi Modnickiej. 2010. Wrocław-Łódź: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. 
Tedlock, Barbara. 2009. „Obserwowanie uczestnictwa i narodziny etnografii publicznej”, 
w: Metody Badań Jakościowych, t. 1, s. 655-675.
Rakoczy, M. (2015). Cztery zmysły na Trobriandach – ciało i zapis etnografa. Etnografia. Praktyki, Teorie, Doświadczenia, 1, 133–155.

Maj, A. (2018). Antropologia jako projekt podróży etycznej. Kolonializm, wyprawy badawcze i turystyka masowa w perspektywie komunikacji międzykulturowej. Folia Turistica, 49(49), 243–265. 

Steblik, J. (2010). Antropologia zaangażowana – między pragmatycznym wyborem a metodologiczną propozycją. Prace Etnograficzne, 57–64.

Spotkanie 6. Paradoksy antropologii współczesnej. Krytyka założeń antropologii postmodernistycznej.

Literatura do referatu:

Gellner, Ernest. 1997. Postmodernizm, rozum i religia. Warszawa: PIW, s. 57-94.

Literatura  fakultatywna:

Lubaś Marcin. 2003. Rozum i etnografia. Przyczynek do krytyki antropologii postmodernistycznej. Kraków: NOMOS.

Mokrzan, M. (2014). Odpowiedź na pytanie, czy kiedykolwiek byliśmy postmodernistami? Etnografia Polska, LVIII, 5–24.

Kruszelnicki, W. (2010). „Antropologia jako rodzaj pisarstwa ” . Krytyka tekstualna a kwestia refleksyjności w antropologii kulturowej. Teksty Drugie, 5, 140–155.

Spotkanie 7. Antropologia wielokulturowości 

Literatura do referatu:

Biernacka, Maja. 2012. Hiszpania Wielokulturowa. Problemy Z Odmiennością. 
Warszawa: WN Scholar (Rozdział 2: „Utopia wielokulturowa, czyli jak się mają 
prawa mniejszości do praw człowieka”, s. 15-39). 

Literatura  fakultatywna:

Burszta Wojciech J. i Krzysztof Piątkowski. 1994. O czym opowiada antropologiczna opowieść. Warszawa: Instytut Kultury, s. 85-103.

Geertz Clifford. 1999. „Anty-relatywizm”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury s. 38-63.

Spotkanie 8. Nurty antropologii niezachodniej. Kaupapa Maori.

Literatura do referatu:

Hanson Allan. 1999. „Kreowanie Maorysa: wynalazek kultury i jego logika”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa: Instytut Kultury, s. 183-201. 

Literatura  fakultatywna:

Kruszelnicki, W. (2010). „Antropologia jako rodzaj pisarstwa ”. Krytyka tekstualna a kwestia refleksyjności w antropologii kulturowej. Teksty Drugie, 5, 140–155.

E. Hobsbawm, Wynajdywanie tradycji, (w:) E. Hobsbawm, T. Ranger (red.), Tradycja wynaleziona, Kraków Wyd. UJ, 2008, ss. 9-23.

H. Trevor-Roper, Góralska tradycja Szkocji, (w:) E. Hobsbawm, T. Ranger (red.), Tradycja wynaleziona, Kraków 2008, s. 25-51.

Spotkanie 9.  Wyzwania współczesnej antropologii. Badania terenowe i autoetnografia. 

Literatura do referatu:

Clifford James.  2004. „Praktyki przestrzenne: badania terenowe, podróże i praktyki dyscyplinujące w antropologii”, w: Kempny i Nowicka (red.). Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: WN PWN. s. 139-179.

Kacperczyk, A. (2014). Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii. Przegląd Socjologii Jakościowej, 3, 32–75.

Literatura  fakultatywna:

Jones, Stacy Holman. 2009. „Autoetnografia. Polityka tego, co osobiste”, w: Metody Badań 
Jakościowych, Denzin, Norman K. i Yvonna S. Lincoln (red.). t. 2, s. 175-218.

Madison, D. Soyoni. 2009. „Krytyczna etnografia jako uliczny performans.
Refleksje na temat domu, rasy, mordu i sprawiedliwości”, w: Metody Badań 
Jakościowych, Denzin, Norman K. i Yvonna S. Lincoln (red.). t. 1, s. 747-760.

Boellstorff T., Dojrzewanie w Second Life. Antropologia człowieka wirtualnego , Kraków 2012, rozdz. 1: „Przedmiot i zakres niniejszych badań”, s. 17-53; rozdz. 9: „Wirtualność”, s. 304-19.

Denshire, Sally. 2014. „On auto-ethnography”. Current Sociology DOI: 
10.1177/0011392114533339 

Kafar, Marcin Andrzej. 2009. „O przełomie autoetnograficznym w humanistyce. W stronę 
nowego paradygmatu”, w: B. Płonka-Syroka (red.), My I Wy. Spór O 
Profesjonalny Charakter Racjonalności Nauki, Warszawa: D9G, s. 1-
24.

Kamińska, M. (2014). “Autoetnografia jako technika badań etnograficznych w Internecie”. Przegląd Socjologii Jakościowej, 3, 170-183.

Kuligowski, W. (2016). Defamiliaryzatorzy : źródła i zróżnicowanie antropologii współczesności. Poznań: Wyd. Naukowe UAM.

Majbroda, K. (2015). Wpływ zwrotu interpretatywnego na metody badań jakościowych , czyli remodelowanie antropologicznych praktyk badawczych pod wpływem kategorii literaturoznawczych 1. Zeszyty Etnologii Wrocławskiej, 1, 45–68.

Majbroda, K. (2016). Od konwencji narracyjnej do metody : praktykowanie antropologii społeczno-kulturowej po zwrocie afektywnym. Zeszyty Etnologii Wrocławskiej, 1(1), 65–84.

Majbroda, K., & Piasek, W. (2017). Antropologia społeczno-kulturowa w Polsce dzisiaj – dziedzictwo , teraźniejszość , wyzwania i strategie na przyszłość . Wokół ankiety antropologicznej. Lud, 447–484.

Tuhiwai Smith, Linda. 2009. „Na grząskim gruncie. Badania tubylców w erze niepewności, 
w: Metody Badań Jakościowych, Denzin, Norman K. i Yvonna S. Lincoln (red.).t. 1, s. 137-166.
Bishop, Russell. 2009. „Kaupapa Maori. Przezwyciężyć neokolonializm w badaniach 
społecznych”, w: Metody Badań Jakościowych, Denzin, Norman K. i Yvonna S. Lincoln (red.)., t. 1, s. 167-205.

Żerkowski, M.. 2015, Pożegnanie z terenem. Esej antropologiczny. Etnografia. Praktyki, Teorie, Doświadczenia, 1: 156–173.

Spiotkanie 10. Antropologia nierówności i klasy społecznej

Literatura do referatu (wybrane fragmenty):

Joanna Kuciel-Frydryszak. 2023. Chłopki.

Pozostała literatura zostanie podana na pierwszych zajęciach. 

Spotkanie 11. Etnografia wielostanowiskowa i etnografia globalna

Literatura do referatu:

Marcus, G. E. (1995). Ethnography in/of the world system: The Emergence of Multi-Sited Ethnography. Annu. Rev. Anthropol, 95–117.

Przemysław Sadura, Sylwia Urbańska, 2021, Obcy w naszym kraju. Gniew, żal i strach podlaskiego pogranicza, https://krytykapolityczna.pl/kraj/obcy-w-naszym-kraju-podlasie-uchodzcy-stan-wyjatkowy-reportaz-badanie/?fbclid=IwAR3bqM8rOAdeHaoCzRcr26jbLNy5rFCBHCIb95eRVUqgWi2UUrs1_NGGa-g

Literatura  fakultatywna:

Bielenin-Lenczowska, K. (2011). Trudne tematy, trudne badania. O wielostanowiskowej etnografii wśród macedońskich muzułmanów (Torbeszów) w Macedonii i we Włoszech. http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/28778 .

Gille, Z., & Ó Riain, S. (2002). Global ethnography. Annual Review of Sociology, 28(1995), 271–295. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.28.110601.140945

Brocki, M. (2013). Badania oparte na współudziale, badania w działaniu i etnografia współpracująca – argumenty przeciw. Zeszyty Etnologii Wrocławskiej, 2 (19), 5–16.

Nadai, E., & Maeder, C. (2005). Fuzzy Fields. Multi-Sited Ethnography in Sociological Research 2. Theoretical Framework: The Entrepreneurial Self as a Mode of Governmentality. Forum: Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research, 6(3), 1–11.

Oldani, M. (1998). Postmodernism and Anthropology : Conflict or Cooperation ?

Krzyzowski, Ł. (2010). Autoetnografia a Etnografia Wielostanowiskowa. Studia Humanistyczne Agh, tom 1, 25–40.

Spotkanie 12. Postkolonializm w antropologii współczesnej

Literatura do referatu (do wyboru dwa teksty):

Domańska, Ewa. 2008. „Badania postkolonialne”, w: Leela Gandhi, Teoria 
Postkolonialna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, s. 157-165.

Kołodziejczyk, Dorota. 2003. „Geertz i postkolonializm”, w: Dorota Wolska i Marcin 
Brodzki (red.), Clifford Geertz. Lokalna Lektura, Kraków: WUJ, s. 183-
202.

Hannerz, Ulf. 2004. „Skreolizowany świat”, w: Marian Kempny i Ewa Nowicka (red.). 
2004. Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. 
Kontynuacje. Warszawa: WN PWN, s. 284-298.

Bhabba, Homi K. 2010. Miejsca kultury, Kraków: WUJ (Rozdział 2. „Dociekanie 
tożsamości: Franz Fanon i postkolonialna prerogatywa”, s. 27-56). 

Literatura  fakultatywna:

A. Appadurai, Nowoczesność bez granic, Kraków 1996, ss. v-xxviii; 43-73;75-100.

U. Hannerz, Powrót Kokoschki czyli społeczna organizacja kreolizacji, (w:) tenże, Powiązania transnarodowe . Kultura, ludzie, miejsca, Kraków 2006, ss. 101-19.

Spotkanie 13. W stronę nowej antropologii doświadczenia – antropologia przedtekstowa? 

Literatura do referatu:

Patzer, H. (2018). Napotkanie przedtekstowego. Budowanie wiedzy etnograficznej o migranckich światach troski. Teksty Drugie, 111–126. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.7

Hastrup, K. (2018). Świadomość mięśniowa. Wytwarzanie wiedzy w Arktyce. Teksty Drugie, 1, 127–153. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.8

Klekot, E. (2018). Mētis – wiedza asystemowa. Teksty Drugie, 1, 79–90. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.5

Literatura  fakultatywna:

Godlewski, G. (2018). Poza nachylenie tekstowe , w stron ę do ś wiadczenia przedtekstowego . Wskazówki terapeutyczne. Teksty Drugie, nr 1, 61–78. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.4

Nycz, R. (2018). Odkrywanie zmysłu udziału. Teksty Drugie, nr 1, 7–15. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.1

Sikora, S. (2018). Jean Rouch – l’enfant terrible antropologii i filmu. Teksty Drugie, nr 1, 91–110. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.6

Rapport, N. (2019). Natura ludzka : za ł o ż enie i nadzieja antropologii. Teksty Drugie 1, 201–221. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.11

Rakowski, T. (2018). Etnografia przedtekstowa. Fenomenologiczne korzenie interpretacji antropologicznej. Teksty Drugie 1, 16–39. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.2

Klekot, E. (2018). Mētis – wiedza asystemowa. Teksty Drugie, 1, 79–90. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.5

Dalsgård, A. L. (2018). Nogami na ziemi. Rola ciała w etnografii przedtekstowej. Teksty Drugie, 1, 154–172. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.9

Irving, A. (2018). Podróże dalekie i bliskie. Rozczarowanie percepcją, wiedzą i ciałem. Teksty Drugie, 1, 173–200. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.10

Filipkowski, P. (2018). Historia mówiona jako hermeneutyka losu . Doświadczenie przedtekstowe. Teksty Drugie, 1, 40–60. https://doi.org/10.18318/td.2018.1.3

Spotkanie 14. Antropologia feministyczna 

Literatura do referatu zostanie wskazana na poczatku zajęć

Literatura fakultatywna 

Renata E. Hryciuk, Agnieszka Kościańska, red., 2007, Gender. Perspektywa antropologiczna, t. 1, Organizacja społeczna, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 328 s.
Renata E. Hryciuk, Agnieszka Kościańska, red., 2007, Gender. Perspektywa antropologiczna, t. 2, Kobiecość, męskość, seksualność, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 250 s.

Spotkanie 15. Co dalej? Antropologia zaangażowana

Literatura do referatu:

Artykuły z książki [do wyboru jeden]:

Antropologia wobec dyskryminacji, 2015, redakcja: Kamila Dąbrowska, Magdalena Grabowska, Agnieszka Kościańska, Warszawa Wydawnictwo: Uniwersytet Warszawski

Karolina Follis, Antropologia społeczno-kulturowa a międzynarodowy system ochrony praw człowieka. Jak antropologicznie badać prawa człowieka?

Shulamit Reinharz, Feministyczne badania w działaniu

Rhacel Salazar Parreñas, Kultury flirtu. Filipińskie hostessy w Tokio